19 - 120 Knyszyn

URZĄD MIEJSKI W KNYSZYNIE

ul. Rynek 39
tel.: /085/ 727 99 71
fax.: /085/ 727 99 70
http://www.knyszyn.pl

PLAN ROZWOJU LOKALNEGO
GMINY KNYSZYN

Załącznik do Uchwały Nr XI/77/08
Rady Miejskiej w Knyszynie 
z dnia 31 marca 2008 r. 

Aktualizował: mgr inż. Andrzej Zdanowicz
KNYSZYN 2007
SPIS  TREŚCI

1. OBSZAR I CZAS REALIZACJI PLANU ROZWOJU LOKALNEGO
2. AKTUALNA SYTUACJA SPOŁECZNO – GOSPODARCZA NA OBSZARZE OBJĘTYM WDRAŻANIEM PLANU
2.1. RYS HISTORYCZNY GMINY KNYSZYN
2.2. POŁOŻENIE, POWIERZCHNIA, LUDNOŚĆ
2.3. ŚRODOWISKO PRZYRODNICZE
RZEŹBA TERENU
WARUNKI KLIMATYCZNE
ZASOBY WODNE
WARUNKI GLEBOWE
ZASOBY SUROWCOWE
WALORY PRZYRODNICZE I KRAJOBRAZOWE
2.4. TURYSTYKA I DZIEDZICTWO KULTUROWE
2.5. ZAGOSPODAROWANIE PRZESTRZENNE
2.5.1. UWARUNKOWANIA OCHRONY ŚRODOWISKA
2.5.2. INFRASTRUKTURA TECHNICZNA I KOMUNIKACYJNA
UJĘCIA WODY I SIEĆ WODOCIĄGOWA
SIEĆ KANALIZACJYJNA I OCZYSZCZALNIE ŚCIEKÓW
GOSPODARKA ODPADAMI STAŁYMI
ZAOPATRZENIE W ENERGIĘ CIEPLNĄ
ZAOPATRZENIE W GAZ
ENERGIA ELEKTRYCZNA
UKŁAD DROGOWY
KOLEJ
KOMUNIKACJA AUTOBUSOWA
2.5.3. STRUKTURA UŻYTKOWANIA ORAZ WŁASNOŚĆ GRUNTÓW
2.5.4. IDENTYFIKACJA PROBLEMÓW
2.6. GOSPODARKA
2.6.1. STRUKTURA PODSTAWOWYCH BRANŻ NA TERENIE GMINY
ROLNICTWO
GOSPODARKA LEŚNA
DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA
HANDEL WEWNĘTRZNY
2.6.2. IDENTYFIKACJA PROBLEMÓW
2.7. SFERA SPOŁECZNA
2.7.1. SYTUACJA DEMOGRAFICZNA I SPOŁECZNA
2.7.2. WARUNKI I JAKOŚĆ ŻYCIA MIESZKAŃCÓW
WARUNKI MIESZKANIOWE
OŚWIATA
KULTURA
SPORT I REKREACJA
OCHRONA ZDROWIA
BEZPIECZEŃSTWO PUBLICZNE
USŁUGI PONADPODSTAWOWE
USŁUGI PODSTAWOWE
2.7.3. RYNEK PRACY
POZIOM BEZROBOCIA
2.7.4. IDENTYFIKACJA PROBLEMÓW
3. ZADANIA POLEGAJĄCE NA POPRAWIE SYTUACJI NA TERENIE GMINY
3.1. ROZWÓJ SYSTEMU INFRASTRUKTURY TECHNICZNEJ I KOMUNIKACJI
3.2. POPRAWA STANU ŚRODOWISKA NATURALNEGO
3.3. ZADANIA OBEJMUJĄCE POPRAWĘ WARUNKÓW I JAKOŚCI ŻYCIA MIESZKAŃCÓW
4. PLANOWANE PROJEKTY I ZADANIA INWESTYCYJNE W OKRESIE  2007-2013
5. POWIĄZANIE PROJEKTÓW Z INNYMI DZIAŁANIAMI.
5.1. Z DZIAŁANIAMI REALIZOWANYMI NA TERENIE WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO.
5.2. Z DZIAŁANIAMI REALIZOWANYMI NA TERENIE POWIATU MONIECKIEGO
5.3. Z DZIAŁANIAMI REALIZOWANYMI NA TERENIE GMINY KNYSZYN
6. OCZEKIWANE WSKAŹNIKI OSIĄGNIĘĆ PLANU ROZWOJU LOKALNEGO
7. PLAN FINANSOWY NA LATA 2007 - 2013
8. SYSTEM WDRAŻANIA
9. SPOSOBY MONITOROWANIA, OCENY I KOMUNIKACJI SPOŁECZNEJ

1. OBSZAR I CZAS REALIZACJI PLANU ROZWOJU LOKALNEGO

Wraz z wejściem Polski do Unii Europejskiej instrumentami zarządzania rozwojem stały się fundusze strukturalne. Wykorzystanie tych funduszy wymaga odpowiednich prac przygotowawczych gminy i nakłada na jednostki samorządu terytorialnego obowiązek programowania projektów oraz zarządzania ich realizacją.  
Skończył się okres programowania 2004 – 2006 . Polska przygotowuje się do okresu programowania 2007 – 2013. Na szczeblu krajowym zostały opracowane nowe dokumenty strategiczne:
1.	„Strategia rozwoju kraju na lata 2007 –  2015”
2.	„Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007 - 2013 wspierające wzrost gospodarczy i zatrudnienie”
3.	„Krajowy Plan Strategiczny Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013”. 
4.	„Polityka ekologiczna Państwa na lata 2007 - 2010 z uwzględnieniem perspektywy na lata 2011 – 2014”
Opracowywane są nowe programy operacyjne na lata 2007 - 2013, w ramach których będą przekazywane środki z Funduszy Strukturalnych Unii Europejskiej.
Również Samorząd Województwa Podlaskiego przygotowuje się do nowego okresu programowania. Opracowana została „Strategia Rozwoju Województwa Podlaskiego do roku 2020”. Opracowywany jest „Regionalny Program Operacyjny Województwa Podlaskiego na lata 2007 – 2013”, do którego samorządy będą aplikowały wnioski o dofinansowanie zadań inwestycyjnych realizowanych na terenie gmin.
Ta sytuacja mobilizuje samorządy do opracowywania lub uaktualniania swoich dokumentów programowych określających cele, kierunki oraz zadania, które będą realizowane w nowym okresie programowania, mające na celu poprawę sytuacji społeczno – gospodarczej mieszkańców gminy.  Dokumenty te muszą być spójne z dokumentami regionalnymi i krajowymi.
Takim dokumentem jest Plan Rozwoju Lokalnego Gminy Knyszyn. Czas realizacji Planu obejmuje lata 2007 – 20013 z perspektywą rozszerzenia do 2015 r., tj. do czasu zakończenia realizacji projektów współfinansowanych z programów operacyjnych . Plan jest kontynuacją Planu Rozwoju Lokalnego Gminy Knyszyn opracowanego w 2004 r. i obejmującego lata 2004 – 2006.
Obszar realizacji Planu Rozwoju Lokalnego (PRL) obejmuje cały obszar administracyjny Gminy Knyszyn. Założenia PRL Gminy Knyszyn a tym samym i przedział czasowy został dostosowany do Narodowej Strategii Spójności na lata 2007 – 20013, Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podlaskiego na lata 2007 – 20013, Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich w latach 2007 - 2013 oraz innych Programów Operacyjnych.
Plan Rozwoju Lokalnego przedstawia aktualną sytuację społeczno – gospodarczą Gminy oraz problemy, które mają negatywny wpływ  na zrównoważony rozwój Gminy oraz na warunki życia mieszkańców . Formułuje określone priorytety, cele i zadania zmierzające do rozwiązania tych problemów oraz szacuje wartość zadań i źródła ich finansowania oraz wskazuje czas realizacji.
Plan Rozwoju Lokalnego Gminy Knyszyn koncentruje się na inwestycjach, które ze względu na ich szczególny wpływ na rozwój Gminy Knyszyn, mają być przedmiotem ubiegania się o współfinansowanie ze środków Unii Europejskiej.

2. AKTUALNA SYTUACJA SPOŁECZNO – GOSPODARCZA NA OBSZARZE OBJĘTYM WDRAŻANIEM PLANU

2.1. RYS HISTORYCZNY GMINY KNYSZYN
Pierwsze ślady osadnictwa na ziemi Knyszyńskiej pochodzą sprzed 10000 lat, z okresu holocenu. Największy rozwój osadnictwa w czasach prehistorycznych nastąpił około 3000 lat temu. Świadczy o tym odkryta kopalnia krzemienia w okolicach Nowin Kasjerskich.
W okresie średniowiecza było tu pogranicze wpływów osadnictwa mazowieckiego, litewskiego i ruskiego. W XIII - XIV wieku w wyniku najazdów Jaćwingów, Mazowszan, Krzyżaków, Litwinów i Rusinów osadnictwo to zostało niemal  doszczętnie zniszczone. Sytuację osadniczą na tym terenie przedstawia najstarszy dokument z 1358 r., akt księcia Kiejstuta, zatwierdzający rozgraniczenie między Litwą a Mazowszem wzdłuż rzeki Brzozówki i Czarnej. Po Unii Krewskiej w 1358r. tereny te weszły w całości pod panowanie litewskie, a po Unii Lubelskiej w 1569 r. wróciły do Korony.
Ponowny rozwój osadnictwa nastąpił na przełomie XV-XVI w. Ok. 1500 r. teren ten został nadany przez króla Kazimierza Jagiellończyka kniaziowi Michałowi Glińskiemu. W 1509 r. Zygmunt Stary przekazał te ziemie Mikołajowi Radziwiłłowi. W 1520 r. Mikołaj Radziwił funduje w Knyszynie pierwszy kościół. Na początku XVI w. założono dwór w Knyszynie. W 1528 r. Mikołaj Radziwił zapisał majętność Knyszyn Zygmuntowi Augustowi. Z tych ziem utworzone zostało starostwo i leśnictwo knyszyńskie.
Jedynym ośrodkiem miejskim na tych terenach był Knyszyn, założony przez królową Bonę na północ od wcześniej istniejącego tu dworu.
W 1568 r. Knyszyn otrzymał prawa miejskie od króla Zygmunta Augusta. „Czasy Zygmuntowskie” były złotym wiekiem dla Knyszyna. Wybudowano wówczas ratusz na rynku, łaźnie, budynek wagi, wybrukowano ulice. Udokumentowanych jest 19 pobytów króla w naszym mieście, łącznie około 500 dni, w latach 1533 - 1572. W Knyszynie król chętnie wypoczywał, stąd władał Rzeczpospolitą Obojga Narodów. Podpisał wiele dokumentów m.in. pierwszą w Polsce Ustawę Morską i Leśną. Król Zygmunt August zmarł w Knyszynie 7 lipca 1572r. Na rynku miejskim stoi pomnik poświęcony jego pamięci.
W 1574 r. król Henryk Walezy nadał starostwo i leśnictwo knyszyńskie Janowi Zamojskiemu.
W wyniku III rozbioru Polski Knyszyn wszedł w skład Prus. Zaś po zawarciu traktatu w Tylży (1807 r.), Knyszyn znalazł się w Cesarstwie Rosyjskim. W tym czasie napłynęło do miasta wielu Żydów, rozwinął się handel i przemysł włókienniczy po wprowadzeniu granicy celnej na Narwi. Procesom tym towarzyszył jednak ucisk polityczny i rusyfikacja. Dlatego mieszkańcy ziemi knyszyńskiej brali udział we wszystkich powstaniach narodowych manifestując swój patriotyzm.
W czasie I wojny światowej miasto zostało zniszczone w około 25%. Mieszkańcy zajmowali się wówczas głównie rolnictwem, handlem i rzemiosłem. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w 1918 r. Knyszyn znalazł się w województwie białostockim. W latach 1939 - 1941 Knyszyn okupowany był przez wojska sowieckie. Zniszczone zostały wówczas zabudowania folwarczne, zdewastowany ogród dworski i wycięty drzewostan. W czasie II wojny światowej mieszkańcy ziemi knyszyńskiej walczyli na wielu frontach.

2.2. POŁOŻENIE, POWIERZCHNIA, LUDNOŚĆ

Miasto i Gmina Knyszyn położone są w środkowej części województwa podlaskiego w powiecie monieckim i graniczy z następującymi gminami: Miastem i Gminą Mońki, Miastem i Gminą Czarna Białostocka, Gminami: Krypno, Dobrzyniewo Duże i Jasionówka.

Mapa 1. Położenie gminy Knyszyn w województwie podlaskim

Źródło: opracowanie własne

Powierzchnia Gminy w granicach administracyjnych wynosi 128 km2 (w tym miasto zajmuje powierzchnię 24 km2). Ma ona charakter typowo rolniczy i podzielona jest administracyjnie na miasto Knyszyn, Knyszyn Zamek i 14 sołectw.
                                            Tabela1. Sołectwa Gminy Knyszyn
Lp.	Nazwa sołectwa	Liczba mieszkańców	
1	Chobotki	93	
2	Czechowizna	195	
3	Grądy	170	
4	Guzy	212	
5	Jaskra	197	
6	Kalinówka Kościelna	198	
7	Kolonia Lewonie	6	
8	Nowiny Kasjerskie	122	
9	Nowiny Zdroje	21	
10	Ogrodniki	119	
11	Poniklica	63	
12	Wodziłówka	24	
13	Wojtówce	137	
14	Zofiówka	266	
Źródło: Ewidencja ludności Gminy Knyszyn (stan na 24.01.2008 r.)
W Gminie Knyszyn na dzień 31.12.2006 r. zameldowanych było 4 955 mieszkańców. Na terenie  miasta Knyszyn zameldowanych było 2 826 osób, co stanowi około 57% całej populacji gminy. Gęstość zaludnienia gminy wynosi około 38,7 osób na 1 km2.
Tabela2. Ludność Gminy Knyszyn w latach 2000-2006
	2000	2001	2002	2003	2004	2005	2006	
Ogólna liczba ludności w gminie na dzień  31 XII
	w tym:	5098	5064	5019	5015	4992	4979	4955	
- liczba ludności w mieście Knyszyn	2897	2880	2854	2859	2855	2852	2826	
- liczba ludności na terenach wiejskich	2201	2184	2165	2156	2137	2127	2129	
Źródło: Bank Danych Regionalnych GUS
Dokładny opis demografii Gminy Knyszyn znajduje się w rozdziale 2.7. Sfera społeczna.

2.3. ŚRODOWISKO PRZYRODNICZE

RZEŹBA TERENU
Obszar Gminy Knyszyn charakteryzuje się stosunkowo dużym urozmaiceniem rzeźby terenu. Generalnie dominuje tu płaska równina moreny dennej, ale w centralnej części licznie występują formy wodnolodowcowe o wyraźnych deniwelacjach i dużym promieniu podstawy form. W północnej części tej jednostki administracyjnej dominują płaskie równiny torfowiskowe o genezie wytopiskowej.
Podłoże krystaliczne budują przeważnie gnejsy i kwarcyty występujące na głębokości ponad 500 m. Na skałach prekambru zalegają utwory jury środkowej i jury górnej wykształcone w postaci wapieni, mułowców, margli ilastych, iłowców i piasków. Kredę środkową reprezentują piaski kwarcytowe i glaukonitowe, iłowce i mułowce natomiast kredę górną – kreda pisząca, margle, piaski glaukonitowe i piaskowce. Utwory kredowe są przykryte na całym obszarze przez utwory trzeciorzędowe. Utwory trzeciorzędowe występują prawie na całym obszarze. Ich miąższość jest bardzo zróżnicowana (przeważnie kilkadziesiąt metrów). Najstarsze utwory pochodzą z paleocenu (okolice Moniek), wykształciły się one jako gezy i margle. Powierzchnia podczwartorzędowa jest bardzo nierówna. Utwory aluwialno-deluwialne i deluwialne występują na wysoczyznach morenowych otaczających dolinę Biebrzy. Zajmują one dna dolin denudacyjno-erozyjnych z ciekami wodnymi. Uziarnienie tych utworów stanowią piaski luźne, piaski gliniaste, gliny oraz pyły zwykłe i ilaste.

WARUNKI KLIMATYCZNE
Polska leży w strefie klimatu umiarkowanego przejściowego. Gmina Knyszyn znajduje się w podlaskim regionie klimatycznym o cechach kontynentalnych i dominującej zachodniej cyrkulacji mas powietrza. Podstawowe parametry klimatu według danych  z najbliższej stacji meteorologicznej w Białymstoku (leżącej w tym samym regionie klimatycznym) przedstawiają się następująco:
•	średnia roczna temperatura (z lat 1991-2000) – 7,3 C, w 2001 – 7,6 C,
•	średnie zachmurzenie – 2000 – 4,9 oktanów, 2001 – 5,3,
•	nasłonecznienie – 2000 – 1856 h, 2001 – 1638,
•	średnia roczna prędkość wiatru – 2000 – 2,4 m/s, 2001 – 2,2,
•	średnie roczne opady atmosferyczne (1991-2000) – 573, w 2001 – 573.
Najcieplejszym miesiącem jest lipiec (średnia z lat 1991-2000 – 17,7 C), a najchłodniejszym styczeń (-2,3 C). Najwięcej dni z opadami występuje w okresie od listopada do lutego.

ZASOBY WODNE
Obszar Gminy Knyszyn położony jest w zlewni rzeki Narew. Główną rzeką jest rzeka Nereśl, przepływająca przez znajdujące się na w południowej części Gminy Jezioro Zygmunta Augusta. Nereśl jest największym prawobrzeżnym dopływem Narwi na terenie Gminy. We wschodniej części płynie z północy na południe inny, prawobrzeżny dopływ Narwi – rzeka Jaskranka. Do Jeziora Augusta wpada ponadto rzeka Wodziłówka z silnie rozbudowanym systemem sieci melioracyjnej Na obszarze Gminy znajduje się szereg zagłębień bezodpływowych, okresowo wypełnionych wodą.. Największe na terenie Gminy Jezioro Zygmunta Augusta ma powierzchnię 494 ha i pojemność retencyjną ok. 1,75 mln m3. Poza nim znajdują się w gminie stawy rybne Knyszyn-Zamek o powierzchni 92 ha i pojemności retencyjnej ok. 920 tyś. m3 oraz stawy rybne Ogrodniki o powierzchni 10 ha i pojemności retencyjnej ok. 100 tys. m3.
Głównym zagrożeniem wód powierzchniowych jest spływ zanieczyszczeń z pól oraz wprowadzanie do środowiska wodnego ścieków gospodarskich. Stanowi to nadal istotny problem, mimo że w minionych latach miał miejsce wyraźny postęp w ograniczaniu ładunków zanieczyszczeń odprowadzanych do wód powierzchniowych. Uporządkowanie gospodarki wodno-ściekowej mogłoby doprowadzić do istotnej poprawy odprowadzanych ścieków. Rozwiązania wymaga nadal problem ograniczenia ładunków ze źródeł powierzchniowych. Istotne zmniejszenie zużycia nawozów sztucznych i racjonalizacja wykorzystania środków ochrony zmniejszyło zagrożenie wód zanieczyszczeniem z tych źródeł. Jednak spodziewana i konieczna, w związku z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej, intensyfikacja produkcji rolnej może spowodować odwrócenie korzystnych tendencji. Gmina stara się przeciwdziałać zjawisku zanieczyszczeniu, rozbudowując sieć ujęć wód podziemnych, skąd woda w ilościach potrzebnych do picia udostępniana jest ludności. Podejmowane są również działania związane z udoskonaleniem technologii uzdatniania wody i poprawą jakości wody dostarczanej przez wodociągi.
Wody podziemne służą głównie zaspokojeniu potrzeb komunalnych i przemysłu. W ostatnich latach notuje się spadek zużycia wody podziemnej. Spowodowane jest to zmniejszonym zapotrzebowaniem na cele przemysłowe (spadek produkcji) oraz oszczędną gospodarkę wodą. 
Według podziału hydrogeologicznego Polski obszar gminy znajduje się w obrębie regionu podlaskiego. Charakteryzuje się on naprzemianległym występowaniem poziomów wodonośnych i serii poziomów słabo przepuszczalnych. Przypowierzchniowy poziom wodonośny posiada zwierciadło swobodne a głębiej leżące poziomy międzymorenowe zwierciadłem napiętym. Szacowana miąższość utworów wodonośnych, zbudowanych z piasków i żwirów waha się od kilku do 50 metrów. Utwory czwartorzędowe stanowią główne źródło wód podziemnych użytkowych, chociaż wody występują także w piaszczysto – żwirowych utworach trzeciorzędowych i węglanowych utworach kredowych. Wodonośność utworów kredowych jest słabo rozpoznana. Woda w utworach trzeciorzędowych zalega na głębokościach od 120 – 250 m pod powierzchnią terenu. W utworach czwartorzędowych wyróżnia się kilka poziomów wodonośnych o zróżnicowanej zasobności: poziom wodonośny spągowy, międzymorenowy poziom wodonośny i przypowierzchniowy poziom wodonośny. Poziom międzymorenowy tworzą naprzemianlegle z glinami piaski i żwiry, zalegające na głębokościach od 20 do 80 m. Wody poziomu przypowierzchniowego występują w aluwiach rzek oraz w zagłębieniach terenowych i dolinkach mniejszych cieków. Wody tego poziomu podlegają intensywnym wahaniom, zależnym od opadów atmosferycznych i wiosennych roztopów. 

WARUNKI GLEBOWE
Tabela 3. Klasy bonitacyjne gleb
grunty orne i sady	użytki zielone	
klasa	ha	%	klasa	ha	%	
II	brak		II	brak		
III a	2	0,0				
III b	100	2,3	III	113	3,9	
IV a	587	13,5	IV	1789	61,2	
IV b	1080	24,8				
V	1602	36,8	V	881	30,1	
VI	903	20,7	VI	128	4,4	
VI z	85	1,9	VI z	12	0,4	
Razem:	4359	100	Razem:	2923	100	
Źródło: opracowanie własne

Pod względem typologicznym gleby na całym obszarze Gminy Knyszyn są tylko nieznacznie zróżnicowane. Dominacją gleby piaskowe różnych typów genetycznych – bielicowe, rdzawe, brunatno kwaśne, przy znacznym udziale gleb brunatnych – wyługowanych i kwaśnych. Gleby pseudobielicowe występują lokalnie zajmując niewielkie powierzchnie w obrębie wsi Kalinówka Kościelna i Nowiny Zdroje. Gleby murszowo – mineralne oraz gleby torfowe i murszowo – torfowe występują na użytkach zielonych położonych w dolinach cieków wodnych i obniżeniach terenowych. Największe ich obszary znajdują się wzdłuż biegu rzek Nereśl i Jaskranka.

ZASOBY SUROWCOWE	
Główne zasoby surowcowe na terenie Gminy Knyszyn stanowią piaski, żwiry i gliny, których stosunkowo zasobne pokłady znajdują się na południe od miasta Knyszyna. Występowanie surowców mineralnych na obszarze Gminy ściśle wiąże się z przestrzennym układem i rodzajem utworów czwartorzędowych.
Tabela 4. Udokumentowane złoża surowców mineralnych na terenie Gminy Knyszyn
Lokalizacja	Zasobność (m3)	
Złoża kruszywa grubego	
Jaskra Chrobotki	270.000 	
Knyszyn	70.000	
Knyszyn	220.000	
Surowce powyższe nadają się do celów budowlanych i robót drogowych	
Złoża surowców ilastych (osady zastoiskowe usytuowane w zagłębieniu misy końcowej lądolodu):	
Knyszyn	w kat. A- 448,6 tys.	
Knyszyn	w kat. B - 809,4 tys.	
Knyszyn	pozabilansowe w kat. B - 310,8 tys.	
Knyszyn	58 tys.	
Występują one w przypowierzchniowej warstwie tych utworów i są eksploatowane metodą odkrywkową. Eksploatowane są głównie piaski ze żwirem moren czołowych, kemów i osadów wodnolodowcowych, podrzędnie piaski.
Na terenie Gminy znajdują się 33 punkty eksploatacji surowców mineralnych, w tym 6 punktów dawnej eksploatacji (obecnie nieczynne). Z 27 aktualnie czynnych punktów 26 eksploatowanych jest dorywczo, a tylko 1 punkt eksploatowany jest stale przy pomocy sprzętu mechanicznego (na E od Knyszyna). Z ogólnej liczby 27 czynnych punktów eksploatacji 15 punktów powinno być poddane sukcesywnej rekultywacji (zły surowiec, małe zasoby, tereny leśne) i punkty obecnie nieczynne. Obszarem perspektywicznego występowania złóż surowców mineralnych stałych jest rejon wsi Milewskie – istnieje możliwość udokumentowania złóż kruszywa naturalnego o zasobach szacunkowych na lokalne potrzeby.

WALORY PRZYRODNICZE I KRAJOBRAZOWE
Lasy są najbardziej naturalną formacją przyrodniczą związaną z krajobrazem oraz niezbędnym czynnikiem równowagi środowiska przyrodniczego. Szczególną rolę w ochronie ekosystemów leśnych ich biocenoz oraz zachodzących naturalnych procesów przyrodniczych, odgrywają tereny chronione i rezerwaty leśne. Lasy spełniają bardzo różnorodne funkcje w sposób naturalny, którymi są:
-	funkcje ekologiczne (ochronne) – zapewniające stabilizację stosunków wodnych, ochronę gleb przed erozją, kształtują klimat, stabilizują układ atmosfery, tworząc warunki do zachowania potencjału biologicznego gatunków i ekosystemów, zachowując różnorodność i złożoność krajobrazu,
-	funkcje produkcyjne – polegające na pozyskiwaniu drewna z zachowaniem odnawialności, pozyskiwaniu niedrzewnych użytków z lasu, prowadzenie gospodarki łowieckiej oraz rozwijaniu turystyki,
-	funkcje społeczne – które służą kształtowaniu korzystnych warunków zdrowotnych i rekreacyjnych dla społeczeństwa.
	Lasy mają istotne znaczenie gospodarcze i są kluczowym elementem bezpieczeństwa ekologicznego oraz mają szczególne znaczenie w ochronie środowiska naturalnego. 
Około 33,4 % ogólnej powierzchni gminy Knyszyn zajmują lasy, z czego lasy prywatne stanowią 48,5%. Lasy wodochronne zajmują 83 ha (2% lasów w gminie). Gmina leży na północnozachodnim skraju Puszczy Knyszyńskiej. W tej części puszczy przeważają bory mieszane typu Calamagrostio-Piceetum. W zatorfionych obniżeniach terenu występują lasy olszowe i zarośla wierzbowe.
Lasy gminy charakteryzują się występowaniem prawie wszystkich typów siedliskowych lasu oraz zróżnicowanym drzewostanem. Stan zdrowotny i sanitarny drzewostanów jest zadowalający, determinowany wysokością opadów atmosferycznych. Lasy wykorzystywane są głównie w celu pozyskania drewna.
Ważnym czynnikiem w rolniczym krajobrazie stanowią zalesienia i zadrzewienia, które wzbogacają przyrodę i odgrywają ważną role biocenotyczną. Cenne zadrzewienia śródpolne występują na krawędziach małych oczek wodnych i na pochyłych zboczach. Należy stwierdzić, ze w wielu przypadkach oczka wodne i ich zadrzewienia zostały zlikwidowane przez zasypanie i wyrównanie w celu ułatwienia upraw polowych. Lasy spełniają znaczna rolę w likwidowaniu zanieczyszczeń środowiska naturalnego. W lasach absorpcja pyłów wynosi 30-50 % (1 ha buczyn pochłania średnio 70 ton pyłów, a także następuje absorpcja substancji gazowych (np. w olszynach do 85 % azotanów, fluoru i dwutlenku siarki). Ważnym elementem tłumienie fal akustycznych (w łęgach na odległość 100 m od źródła dźwięku) wynosi od 70-90%.
Lasy na koniec 2006 r. na terenie Gminy Knyszyn zajmowały powierzchnię 4 298 ha. Lasy państwowe prowadzą gospodarkę w oparciu o plany urządzenia lasów gospodarstwa leśnego, zaś lasy prywatne w oparciu o uproszczone plany urządzenia lasów poszczególnych obszarów wsi. Drzewostan jest zróżnicowany. Lasy pełnią głównie funkcję gospodarczą – produkcja wysokiej klasy surowca drzewnego oraz funkcję wodno i glebo ochronną. Są walorem krajobrazowym gminy i ostoją dla dzikiego ptactwa i zwierząt. Leśnictwo jest drugim po rolnictwie sektorem zatrudnienia mieszkańców.
Gmina zajmuje północno-zachodni skraj Puszczy Knyszyńskiej. Cennym walorem krajobrazu Gminy są pomniki przyrody: 
1)	wiąż szypułkowy - o obwodzie 261 cm, wysokości 25 m i wieku 260 lat położony w Knyszynie, ul. Grodzieńska 69,
2)	lipa drobnolistna - o obwodzie 348 cm ,wysokości 18 m i wieku ok. 200 lat położona we wsi Nowiny,
3)	sosna zwyczajna o obwodzie 292 cm, wysokości 26 m i wieku około 200 lat położona w oddz. 41d Lasów Państwowych,
4)	sosna zwyczajna o obwodzie 306 cm, wysokości 14 m i wieku około 160 lat oraz grusza pospolita o obwodzie 286 cm, wysokości 12 m i wieku 200 lat położone na gruntach wsi Jaskra.
Na terenie Gminy Knyszyn występują następujące obszary prawnie chronione i użytki ekologiczne.
Rezerwaty przyrody chronią zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym ekosystemy, określone gatunki roślin i zwierząt, elementy przyrody nieożywionej, mającej istotną wartość ze względów naukowych, przyrodniczych, kulturowych bądź krajobrazowych. 
Na terenie Gminy Knyszyn funkcjonuje rezerwat przyrody „ Wielki Las” – leśny o powierzchni 129,8 ha, utworzony w 1990r. Celem ochrony jest zachowanie w naturalnym stanie fragmentu Puszczy Knyszyńskiej obejmującego dobrze zachowane zbiorowiska borów mieszanych ze starymi drzewostanami oraz zatorfione obniżenia z olsami.
Mapa 2. Krajobrazowa mapa Gminy Knyszyn

Na terenie Gminy znajduje się również część obszaru Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej Imienia Profesora Witolda Sławińskiego wraz ze strefą ochronną. Park, o powierzchni 74 447 ha (w tym 2 687,7 ha na terenie Gminy Knyszyn) utworzony został 24 maja 1988r. Celem Parku jest ochrona terenów leśnych i dolin rzecznych wyróżniających się wysokim stopniem naturalności, dużymi walorami przyrodniczymi i krajobrazowymi, występowaniem wielu rzadkich gatunków roślin i zwierząt, różnorodnością form geomorfologicznych oraz bogactwem kulturowym, a także stworzenie warunków do prowadzenia działalności naukowej i dydaktycznej oraz rozwijania turystyki kwalifikowanej i wypoczynku.
Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej im. Witolda Sławińskiego i rezerwat przyrody „Wielki Las” objęte są Siecią NATURA 2000 i należą do Obszaru Specjalnej Ochrony ptaków PLB 200003 Puszcza Knyszyńska oraz Specjalnych Obszarów Ochrony siedlisk PLH 200006 Ostoja Knyszyńska.

2.4. TURYSTYKA I DZIEDZICTWO KULTUROWE
Gmina Knyszyn leży na terenach posiadających zachowane w znacznym stopniu środowisko przyrodnicze, o wysokich walorach, unikatowych w skali Europy. Wchodzi w skład makroregionu „Zielonych Płuc Polski”.
Przez gminę przebiega drogowy szlak turystyczny z Białegostoku do Biebrzańskiego Parku Narodowego i na pojezierze mazurskie. Infrastruktura turystyczna na tych tak pięknych terenach o turystycznych i wypoczynkowych walorach jest dość słabo rozwinięta. Gmina posiada jedno schronisko młodzieżowe i jedno pole namiotowe z 100 miejscami noclegowymi. Boiska sportowe znajdują się we wsiach przy obiektach szkolnych. 
Szlaki Turystyczne na terenie Gminy Knyszyn to:
•	Szlak Królowej Bony – biegnie na długości 45 km: Tykocin – Kopna Góra,
•	Szlak Dawnego Pogranicza – biegnie na długości 55 km: Knyszyn – Sokółka. 
•	Szlak Królewski – biegnie na długości 100 km: Białystok – Choroszcz – Tykocin – Krypno – Knyszyn – Białystok. Szlak nawiązuje do przebiegu starych traktów;
•	Biebrzański Park Narodowy – biegnie na długości 200 km: Białystok – Tykocin – Krypno – Knyszyn – Osowiec – Strękowa Góra – Jeżewo – Białystok. Szlak umożliwia zwiedzanie dolnego basenu BPN, siedziby parku w Osowcu oraz carski trakt;
Na terenie Gminy Knyszyn znajduje się także wiele ciekawych obiektów przyrodniczych.
Tabela 5. Ważniejsze obiekty przyrodnicze
Rodzaj	Nazwa	Lokalizacja	Krótki opis	
Parki narodowe/ parki krajobrazowe/ rezerwaty przyrody	Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej	Gmina Knyszyn	2662,20 ha powierzchni na terenie Gminy Knyszyn	
	Rezerwat „Wielki Las”	Nowiny Kasjerski, gmina Knyszyn	129,33 ha powierzchni, Fragment Puszczy Knyszyńskiej z charakterystycznymi dla niej zbiorowiskami leśnymi, bór mieszany z dorodnym drzewostanem sosnowo-świerkowym	
	Rezerwat „Hatka”	Nowiny Kasjerski, gmina Knyszyn	Obejmuje dolinę rzeczki Hatka wraz ze strefą źródliskową. Na południe od rzeczki ostoja zwierząt leśnych	
Pomniki przyrody	Wiąz	Knyszyn, ul. Grodzieńska 69	Obwody: 395 cm, wysokość 16 m, wiek 260 lat	
	Lipa	Nowiny Zdroje, gmina Knyszyn	Obwód 360 cm, wysokość 26 m, wiek około 200 lat	
	Grusza	Jaskra, gmina Knyszyn	Obwód 275 cm, wysokość 12 m, wiek ok. 200 lat	
	Sosna	Jaskra, gmina Knyszyn	Obwód 295 cm, wysokość 12 m, wiek ok. 200 lat	
Punkty widokowe	Góra Królowej Bony	Knyszyn	Panorama Knyszyna i doliny rzeki Jaskranki	
Źródło: opracowanie własne
W stosunku do istniejących walorów turystycznych i wypoczynkowych tego terenu, baza noclegowa i turystyczna jest niedostatecznie rozwinięta. Niekorzystnym zjawiskiem jest również sezonowość ruchu turystycznego i wypoczynkowego, ograniczona głównie do miesięcy letnich oraz mały udział form turystyki kwalifikowanej i ekoturystyką.
Tabela 6. Obiekty obsługi turystyki w gminie Knyszyn
Nazwa	2006 r.	
Obiekty agroturystyczne	3	
Miejsca noclegowe ogółem	35	
Miejsca noclegowe całoroczne	35	
Źródło: opracowanie własne
Analizując powyższe dane, z jednoczesnym zwróceniem uwagi na wysoką atrakcyjność turystyczną terenu Gminy, można stwierdzić, iż istniejąca baza turystyczna nie pokryje wzrastającego zapotrzebowania na obiekty tego typu.
Ze względu na walory krajobrazowe Gminy należy promować rozwój gospodarstw agroturystycznych i organizować sezonowe miejsca noclegowe (pola biwakowe) zaopatrzone w niezbędną infrastrukturę techniczną chroniącą środowisko przed degradacją.
Na terenie Gminy Knyszyn istnieje kilka ciekawych obiektów historycznych oraz  miejsc pamięci narodowej. Istnieją również obiekty o wartości kulturowej. Na terenie Miasta i Gminy Knyszyn znajdują się następujące obiekty zabytkowe wpisane do rejestru zabytków na podstawie decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków:
MIASTO KNYSZYN
•	Układ urbanistyczny, XVI, dec. nr Kult. – 2b/3/80/57 z 10.01.1957r. nr rej. 74.
•	Zespół kościoła par. p.w.śś. Jana Apostoła i Jana Ewagelisty:
•	Kościół , mur. 1561, dec. nr KL. III – 1/208/66 z 20.10 1966r. nr rej. 203  i  Lamus drew. 1818 – 20, Dec. nr Kult. V – 2b/5/53 z 22.01.1953r. nr rej. 17.
•	Dom ul. Białostocka 53, drew. 1740, dec. nr KL. III – 1/209/66 z 20.10.1966r. nr rej. 204-rozebrany.
•	Dom ul. Kościelna 6, drew. 2 poł. XIX, dec. nr KL. WKZ –5340/5/ 7 z 14. 02. 1977r. nr rej. 389.
•	Pozostałości parku dworskiego, XVI, dec. nr KL. WKZ – 5340/23/86 z 25.11. 1986r. nr rej. 637.
         KALINÓWKA KOŚCIELNA
•	zespół kościoła par. p. w. św. Anny: 
•	kościół drew. 1776r, dec. nr KL. III – 1/10/194/64 z 29.12.1964r. nr rej. 188,
•	lamus, drew. 1783r, dec. nr KL. III – 2 b/135/58 z 22.11.1958r. nr rej. 129,
•	cmentarz rzymskokatolicki, pocz. XIV w, dec. WKZ – 5340/12/95 z dn. 20.12.1995r.
 nr rej. 809.

OGRODNIKI
•	Pozostałości parku, XIX, dec. Kl. WKZ-5340/21/86 z dn. 25.11.1986r., nr rej. 635.
•	Park, XIX, dec. Kl. WKZ-5340/22/86 z dn. 10.12.1986r., nr rej. 636.
Na terenie miasta i gminy znajdują się także obiekty o wartościach historyczno – kulturowych nie objętych decyzjami konserwatorskimi, jednak będące także w kręgu zainteresowania Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Są to budynki, zespoły zieleni (w tym parki podworskie), cmentarze oraz stanowiska archeologiczne. Budynki i zespoły zieleni.
KALINÓWKA KOŚCIELNA
•	zespół kościoła par. p. w. św. Anny: 
•	brama – dzwonnica, mur., pocz. XIX,
•	ogrodzenie, mur. k. XIX,
•	budynek gospodarczy, mur. – drew. pocz. XIX – rozebrany, zbudowany od nowa 
w 1998 r.
•	Wiatrak Paltrak, drew. 1924.
KNYSZYN:
•	PLEBANIA, ob. dom mieszkalny, drew. k. XIX,
•	RUINA BOŻNICY, mur. 1915, rozebrana 1984.
•	MAGISTRAT, ob. UM i G, mur. 1929.
•	cmentarz przykościelny,
•	cmentarz rzymskokatolicki,
•	cmentarz żydowski,
•	cmentarz ewangelicki,
•	cmentarz prawosławny,
•	2 cmentarze rzymskokatolickie (nie istniejące)
CHOBOTKI - park podworski.
W gminie istnieją także stanowiska archeologiczne: 
•	Grądy – 5 stanowisk,
•	Nowiny Kasjerskie – 6 stanowisk,
•	Poniklica – 9 stanowisk,
•	Wodziłówka – 3 stanowiska,
•	Czechowizna – 6 stanowisk,
•	Knyszyn – 1 stanowisko,
•	Zofiówka – 3 stanowiska,
•	Jaskra – 1 stanowisko,
•	Chrobotki – 1 stanowisko,
•	Kalinówka Kościelna – 1 stanowisko.

2.5. ZAGOSPODAROWANIE PRZESTRZENNE

2.5.1. UWARUNKOWANIA OCHRONY ŚRODOWISKA

Wybór właściwej drogi rozwoju i zarządzania strategicznego Gminy musi się opierać na rzetelnej analizie oddziaływania różnych czynników rozwoju. 
Zgromadzenie wszelkich dostępnych i istotnych danych przy opracowaniu Planu Rozwoju Lokalnego oraz ich analiza połączona z wnioskowaniem stanowi podstawę przy opracowaniu tego typu dokumentów. Wiodącym narzędziem stosowanym do oceny czynników rozwoju przy uwarunkowaniach wewnętrznych i zewnętrznych ochrony środowiska jest analiza SWOT.
W ramach tych uwarunkowań przeanalizowano następujące obszary:
­	Ochrona wód,
­	Gospodarka wodno – ściekowa,
­	Warunki glebowe,
­	Środowisko przyrodnicze,
­	Ochrona atmosfery,
­	Gospodarka odpadami,
­	Gospodarowanie zasobami środowiska.
Poniżej w tabeli przedstawiono mocne i słabe strony oraz szanse i zagrożenia, które wywierają istotny wpływ na istnienie i rozwój środowiska.
Przytoczone w tabeli główne obszary tematyczne mocnych i słabych stron, a także szans i zagrożeń oddziałujących na środowisko Gminy są kwintesencją wypracowanej listy szans i problemów. Właściwe ich odczytanie i pogrupowanie tematyczne doprowadziło do stwierdzenia stanu faktycznego oraz skondensowanej listy zagadnień, z którymi należy się uporać w dążeniu do osiągnięcia sukcesu podczas realizacji planu. Rezultat analizy SWOT pozwoli wypracować priorytety i działania ważne dla dalszego rozwoju gminy.
Gmina dysponuje wieloma atutami, od których racjonalnego wykorzystania zależy powodzenie podejmowanych działań w ramach określonych celów strategicznych i zadań. 
Wykonana analiza SWOT umożliwiła rozpoznanie i ocenę oraz ukazała potencjalne zagrożenia i kierunki ochrony środowiska.

Tabela 7. Analiza SWOT 
Uwarunkowania wewnętrzne	
Mocne strony	Słabe strony	
OCHRONA WÓD	
-	wysoka zasobność wód powierzchniowych
-	wysoka jakość wód
-	wysoka zasobność wód podziemnych		
GOSPODARKA WODNO - ŚCIEKOWA	
-	dobry stopień zwodociągowania
-	wysoka jakość wody użytkowej	-	niski stopień skanalizowania 
-	nieprawidłowa gospodarka ściekami	
WARUNKI GLEBOWE	
-	niski stopień degradacji powierzchni ziemi
-	dostępność do złóż kopalin  - żwir, piaski	-	brak gleb I i II klasy
-	występowanie terenów bez melioracji wodnych  
-	małe zróżnicowanie gleb	
ŚRODOWISKO PRZYRODNICZE	
-	Biebrzański Park Narodowy
-	Puszcza Knyszyńska
-	użytki ekologiczne 
-	pomniki przyrody
-	lasy w dobrym stanie sanitarnym
-	zasobność zwierzyny
-	bioróżnorodność	
yby	
OCHRONA ATMOSFERY	
-	duża lesistość
-	Zielone Płuca Polski
-	dobra jakość powietrza
-	dostępność paliw ekologicznych
-	dobre warunki solarne dla energetyki odnawialnej	-	niewykorzystanie energii ze źródeł odnawialnych
-	brak rozpoznania  oddziaływania źródeł promieniowania elektromagnetycznego
-	wzrost zanieczyszczenia powietrza wzdłuż planowanej do realizacji trasy S8 (Via Baltici)	
GOSPODARKA ODPADAMI	
-	rozwijanie selektywnej zbiórki odpadów komunalnych
-	STRUGA - system zbierania padliny 
i odpadów niebezpiecznych występujących w strumieniu odpadów komunalnych	-	składowanie jako dominujący sposób unieszkodliwiania odpadów	
GOSPODAROWANIE ZASOBAMI ŚRODOWISKA	
-	dobra kadra pracująca w administracji ochrony środowiska
-	kształcenie na rzecz zrównoważonego rozwoju
-	udział społeczeństwa w aktywnych działaniach na rzecz poprawy stanu środowiska	-	niedostateczny stopień świadomości ekologicznej społeczeństwa
-	niski poziom socjalny części społeczeństwa
-	niski budżet 	
Uwarunkowania zewnętrzne	
Szanse	Zagrożenia	
-	integracja z UE i wpływ środków pomocowych
-	regulacje ogólnokrajowe i międzynarodowe zobowiązujące do podniesienia jakości środowiska,
-	proces decentralizacji zarządzania środowiskiem
-	postęp technologiczny
-	korzystne warunki środowiska do wdrażania programów rolnośrodowiskowych
-	popyt w krajach UE na żywność produkowaną metodami ekologicznymi
-	wzrost popularności  agroturystyki ekologicznej 	-	niedostateczna świadomość ekologiczna społeczeństwa
-	częste zmiany przepisów prawa 
w zakresie ochrony środowiska
-	niedostateczna pula środków  finansowych w budżecie państwa
-	transport substancji niebezpiecznych	
2.5.2. INFRASTRUKTURA TECHNICZNA I KOMUNIKACYJNA

UJĘCIA WODY I SIEĆ WODOCIĄGOWA
Zaopatrzenie w wodę mieszkańców Gminy Knyszyn odbywa się poprzez eksploatację ujęć wody w Knyszynie i Zofiówce, składających się ze studni wierconych pracujących w układzie jednostopniowego pompowania wody. Na obszarze miasta i Gminy znajdują się  również prywatne studnie głębinowe. Długość sieci wodociągowej  na koniec 2006 r. wynosiła 72,8 km. Podłączonych do niej było 1178 budynków mieszkalnych jedno i wielorodzinnych oraz użyteczności publicznej. Z sieci wodociągowej korzystało 4231 mieszkańców Gminy (85,4 %). Na terenie miasta z sieci wodociągowej korzystało 2 609 mieszkańców (92,3 %), w terenów wiejskich 1622 mieszkańców (76,2 %). W roku 2006 do gospodarstw domowych dostarczono łącznie 120,1 tys. m3 wody.
 System zaopatrzenia w wodę wsi należy uznać za dość dobry w mieście i słabszy na terenach wiejskich. Sieć wodociągowa w najbliższych latach ma być rozbudowywana w miarę istniejących potrzeb.
Tabela nr 8. Ujęcia wody Gminy Knyszyn
1.	Nazwa ujęcia (lokalizacja):	Knyszyn	Zofiówka	
2.	Rok oddania do użytkowania	1986	1992	
3.	Wydajność rzeczywista urządzeń do ujmowania i uzdatniania wody, średnia dobowa	350 m3/d	
120 m3/d
	
4.	Wydajność potencjalna istniejących urządzeń do ujmowania i uzdatniania wody, średnia dobowa	1680 m3/d
	1560 m3/d	
5.	Liczba mieszkańców podłączonych do danego wodociągu zbiorczego	2 853	1362	
6.	Stan formalnoprawny: pozwolenie wodno prawne, ważne do dnia	03.03.2015	30.04.2013	

Stacja uzdatniania wody w Knyszynie wymaga modernizacji. Wyeksploatowane urządzenia do uzdatniania wody  nie spełniają do końca swych funkcji. W uzdatnionej wodzie utrzymuje się podwyższony poziom zawartości żelaza i manganu. 

SIEĆ KANALIZACJYJNA I OCZYSZCZALNIE ŚCIEKÓW
Gmina Knyszyn jest skanalizowana w 45 %. Długość sieci kanalizacyjnej wynosiła na koniec 2006 r. 17,5 km.  Podłączonych jest do niej 687 budynków mieszkalnych i użyteczności publicznej.. Z kanalizacji zbiorczej korzysta 2 228 mieszkańców, w tym 1737 mieszkańców miasta (61,5 %). W roku 2006 odprowadzono do kanalizacji 55.000 m3 ścieków.
Ścieki są odprowadzane do, działającej od 1998 roku, oczyszczalni ścieków o przepustowości 450 m3/d, zlokalizowanej w odległości 1 km od Knyszyna. Oczyszczanie odbywa się metodą mechaniczno-biologiczną typu „Hydrocentrum”. Obecnie wykorzystywana jest zaledwie pojemność 150 m3/d, a pojemność 270 m3/d pozostaje ciągle jeszcze do wykorzystania. Oczyszczalnia jest dozorowana i odpowiednio oznakowana, zarządca prowadzi badania składu ścieków. 
W gospodarstwach w zabudowie rozproszonej, nie posiadających zorganizowanego systemu kanalizacji, ścieki gromadzone są w bezodpływowych zbiornikach szczelnych, lokalizowanych na własnych działkach. Szamba przydomowe wywożone są do miejskiej oczyszczalni ścieków w Knyszynie. Wywozem ścieków przydomowych zajmują się specjalistyczne firmy. Ocenia się jednak, że stan techniczny zbiorników jest niezadowalający, co prowadzi do powolnego lecz systematycznego zanieczyszczania gleby i rzek przepływających przez teren Gminy.
Analizując aktualny stan gospodarki wodno-ściekowej w gminie należy stwierdzić, że rozwiązanie problemu odprowadzania i oczyszczania ścieków jest sprawą pilną tak by nie stanowił on bariery rozwoju Gminy.  Na terenie miasta Knyszyna sieć kanalizacyjna będzie sukcesywnie rozbudowywana, a na terenach planuje się budowę oczyszczalni przyzagrodowych. Gmina zakupiła licencję i dokumentację techniczną na budowę oczyszczalni trzcinowych, która nieodpłatnie udostępniana jest mieszkańcom. 

GOSPODARKA ODPADAMI STAŁYMI

Miejskie wysypisko odpadów stałych zlokalizowane jest  w odległości ok. 1,5 km od miasta w kierunku Knyszyn – Mońki przy odsunięciu od szosy  głównej około 1,0 km w rejonie drogi lokalnej do wsi Zastocze. Wysypisko zajmuje powierzchnię 2,0 ha. Do bezpośredniej eksploatacji przeznaczono 1,16 ha z podziałem na 5 sektorów. Na pozostałej części zlokalizowano: część gospodarczą wysypiska, pas zieleni ochronnej wraz z rowem odwadaniającym – 2540 m2, obwałowanie terenu  o szerokości stopy podstawy 6,5 – pow. 3533 m2, pas o szerokości 2,5 pod  przyszłościową drogę dojazdowa – pow. 735 m2. Wysypisko przekazane zostało  do eksploatacji w 1995roku. Okres użytkowania wysypiska określono w dokumentacji na około 12 lat przy średniej wysokości odpadów w części wgłębnej 1,5 m i w części nadziemnej 1,5 m.
Na wysypisku wykonano:
-	uszczelnienie atestowaną folią dna i skarp 2 sektorów wysypiska,
-	drenaż z rur ceramicznych ø100 mm do odprowadzenia wód powierzchniowych,
-	drenaż z rur PCV i PEHD do odprowadzenia odcieków,
-	odstojnik na wody z rowu opasowego o objętości V=6 m3,
-	odstojnik na odciek V=6 m3,
-	mogilniki na opakowania po środkach ochrony roślin – szt 3,
-	magazyn podręczny z wydzielonym miejscem na surowce wtórne,
-	ogrodzenie wysypiska z siatki metalowej wys. 2 m,
-	piezometry 4 szt.
Maksymalny zasięg  uciążliwości wysypiska, wg „Oceny oddziaływania na środowisko projektowanego  wysypiska odpadów stałych w Knyszynie w zakresie ochrony powietrza” wykonanej przez uprawnionego rzeczoznawcę wynosi 280 m, ale może ona w trakcie eksploatacji okazać się zbyt mała z uwagi na przekroczenie norm uciążliwości zapachowej. W obrębie strefy ochronnej na gruntach ornych wyklucza się: uprawy owoców miękkich i warzyw spożywanych w stanie surowym, zakładania plantacji sadowniczych i nowych pastwisk. Zalecone jest wprowadzenie upraw roślin okopowych. Na terenach leśnych występuje zakaz pozyskiwania runa leśnego, które byłoby spożywane w stanie surowym. Zabrania się też zabudowy mieszkalnej i innych obiektów budowlanych przeznaczonych na stały pobyt ludzi.
Eksploatacją wysypiska zajmuje się Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Knyszynie. Na wysypisku jest stały dozór. Rozplantowywanie i przysypywanie nagromadzonych odpadów dokonuje się w miarę potrzeb. W roku 2006 zdeponowano na wysypisku 837,6 tony odpadów, w tym 690,3 tony odpadów z gospodarstw domowych.
Na terenie Gminy w 5 wsiach wyznaczono działki pod wysypiska wiejskie, na których wydołowane są miejsca ze skarpami do gromadzenia odpadów. Łączna powierzchnia wysypisk wiejskich wynosi 2,9 ha i znajdują się na gruntach wsi: Wojtówce – pow. 1,0 ha, Jaskry – 0,5 ha, Ogrodniki – 0,3 ha, Zofiówki – 0,80 ha, Nowiny Kasjerskie – 0,30 ha. Na gruntach wsi Guzy mieszkańcy wykorzystują jako wysypisko wyrobisko pożwirowe. Wysypiska wiejskie nie mają stałego dozoru, a ich porządkowanie odbywa się 2 razy w roku.
Obecnie na terenie Gminy funkcjonuje system indywidualnego odbioru odpadów w oparciu o pojemniki SM-110. Wywozem zajmuje się Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej przy pomocy specjalistycznego samochodu przystosowanego do tego celu.
Nowe wysypisko odpadów stałych, spełniające obowiązujące wymogi ochrony środowiska, posiadające znaczne rezerwy oraz jego prawidłowa eksploatacja rozwiązuje problem unieszkodliwiania odpadów, które trafiają na ten obiekt. Na wysypiskach wiejskich składowanie odpadów odbywa się w sposób niekontrolowany, bez przystosowania terenu do tych potrzeb. Może to wywierać negatywny wpływ na środowisko w postaci skażenia gleby, wody i powietrza. Na wysypiska wywożone są również odpady, które mogą być wykorzystywane jako surowce wtórne, gdyż nie jest prowadzona selektywna zbiórka odpadów.
Ogólnie należy stwierdzić, że gospodarka odpadami stałymi nie spełnia wszystkich wymogów zawartych w ustawach o ochronie środowiska o odpadach.

ZAOPATRZENIE W ENERGIĘ CIEPLNĄ
Zmiany klimaty, kwaśne deszcze, dziura ozonowa, degradacja chemiczna gleb jest wynikiem działalności człowieka na środowisko. Emisja do atmosfery gazów: dwutlenku węgla, dwutlenku siarki, tlenków azotu jest głównym problemem ekologicznym. Źródłem tych gazów jest spalanie paliw, głównie dla celów energetycznych. Należy podejmować działania zmierzające do zmniejszenia energochłonnych procesów produkcyjnych, zmianę struktury zużywanych paliw, a także wzrost produkcji energii ze źródeł odnawialnych oraz bezemisyjnych. W Polsce głównym źródłem energii cieplnej jest węgiel kamienny. W sezonie grzewczym następuje więc wzrost emisji pyłowo – gazowej na terenach zabudowy zagrodowej i mieszkaniowej. 
Na terenie Gminy istnieje scentralizowany system wytwarzania energii cieplnej obejmujący trzy kotłownie. Eksploatowanych jest natomiast szereg małych kotłowni. 
W zabudowie mieszkaniowej jednorodzinnej dominującym rozwiązaniem zapotrzebowania w ciepło lokalne kotłownie na paliwo stałe lub piece kaflowe. Zaledwie niewielki % ogrzewania w gminie zasilana jest olejem opałowym. Pozostałe kotłownie korzystają z węgla. 
Istniejące źródła energii cieplnej pokrywają obecne zapotrzebowanie odbiorców. Nie zawsze jednak spełniają warunki konieczne dla ochrony środowiska, w związku z czym istnieje konieczność modernizacji wielu kotłowni. Większość kotłowni pracuje na paliwie stałym, bez urządzeń odpylających. Większe kotłownie publiczne to:
1)	Urząd Miejski  - Kotłownia przy ul.  Rynek 39
•	Źródło energii :   kocioł  wodny, opalany węglem
•	Moc cieplna [MW] :  0,16  MW  
•	Sprawność w %:  62  % 
•	Istniejące instalacje służące do oczyszczania gazów odlotowych :  brak
2)	Kotłownia przy ul.  Szkolna 7 -  blok mieszkalny – ZGKi M
•	Źródło energii :  kocioł  wodny  opalany  miałem  węglowym 
•	Moc cieplna [MW] :  0,16  MW
•	Sprawność w %:  60  %
•	Istniejące instalacje służące do oczyszczania gazów odlotowych :  brak
3)	Kotłownia przy ul. Legionowa 8 - budynek mieszkalny – (leczenia zwierząt) – ZGKiM
•	Źródło energii :   kocioł wodny opalany węglem
•	Moc cieplna [MW] :  0,178  MW
•	Sprawność w %:  60 %
•	Istniejące instalacje służące do oczyszczania gazów odlotowych :  brak
4)	Kotłownia przy ul.  Szkolna 5 -  blok mieszkalny – ZGKi M
•	Źródło energii :   piec wodny opalany węglem
•	Moc cieplna [MW] :  0,04 MW 
•	Sprawność w %:  60  %
•	Istniejące instalacje służące do oczyszczania gazów odlotowych :  brak
5)	Kotłownia przy ul.  Białostocka - Przedszkole Samorządowe
•	Źródło energii :   piec  wodny  palony  węglem
•	Moc cieplna [MW] :  0,025  MW  
•	Sprawność w %:  60  %
•	Istniejące instalacje służące do oczyszczania gazów odlotowych : brak
6)	Kotłownia przy ul.  Białostocka - Zespół  Szkół  Ogólnokształcących
•	Źródło energii : olej opałowy
•	Moc cieplna [MW] : 0,53 MW
7)	Kotłownia przy ul.  Grodzieńskiej - Szpital SP ZOZ w Knyszynie
•	Źródło energii : odpady drzewne (wstępne zgazowanie)
•	Moc cieplna [MW] : 0,4 MW

Ogrzewanie indywidualne bazuje w przeważającej ilości na drzewie i węglu, 
w niewielkim stopniu mieszkańcy gminy korzystają z gazu płynnego i oleju opałowego. Coraz bardziej popularna staje się termomodernizacja budynków. W gminie nie ma obiektów lub urządzeń służących do wytwarzania energii elektrycznej przy wykorzystaniu odnawialnych źródeł energii.
Tabela 9. Roczne zużycie paliwa
Lp.	Nazwa emitora, właściciel	Rodzaj paliwa i roczne zużycie	
1	Blok mieszkalny ul. Szkolna 7  ZGKi M	miał  węglowy -75,7 Mg	
2	Blok mieszkalny, ul. Szkolna 5 ZGKi M	węgiel -14,8 Mg	
3	Blok mieszkalny, ul. Legionowa 8 ZGK.i M	węgiel - 25,6 Mg	
4	ul. Rynek 39 - Urząd Miejski	węgiel - 84,5 Mg	
5	ul. Białostocka - Przedszkole	węgiel - 14,1 Mg	
6	ul. Białostocka 36
Zespół Szkół Ogólnokształcących w Knyszynie	olej opałowy - 44,5 m3	
7	ul. Grodzieńska - Szpital SP ZOZ w Knyszynie	odpady drzewne - 230 Mg	

ZAOPATRZENIE W GAZ
W Gminie Knyszyn brak jest systemu zaopatrzenia w gaz sieciowy. Układ sieci gazowniczej wysokiego ciśnienia, plany rozwoju w tym zakresie oraz stosunkowo niewielka, potencjalna liczba odbiorców gazu powodują, że również w perspektywie najbliższych lat (do roku 2013) nie ma podstaw aby przewidywać budowę systemu gazowniczego na terenie Gminy. Pewna liczba gospodarstw korzysta z gazu płynnego, zaopatrując się indywidualnie w funkcjonujących w gminie punktach sprzedaży gazu płynnego.

ENERGIA ELEKTRYCZNA
Źródłem zasilania w energię elektryczną  gminy jest stacja transformatorowo – rozdzielcze RPZ 110/15 kV  zlokalizowana w północno – wschodniej części miasta Knyszyn. W/w stacja zasilana jest linią WN 110 kV  relacji Białystok – Knyszyn – Mońki. 
Istniejące źródło w pełni pokrywa zapotrzebowanie mocy i energii elektrycznej gminy.

UKŁAD DROGOWY
Istniejący układ drogowy na terenie miasta Knyszyn obejmuje cztery kategorie dróg publicznych tj. drogi krajowe, wojewódzkie, powiatowe i gminne oraz drogi wewnętrzne nie zaliczone do żadnej z kategorii dróg publicznych.
Sieć drogowa dróg krajowych na obszarze Gminy Knyszyn znajduje się w zarządzie Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad w Białymstoku i obejmuje drogę nr 65 Białystok – Knyszyn – Mońki – Ełk. Łączna długość drogi krajowej na terenie gminy wynosi 10,55 km i jest w całości utwardzona.

Tabela 10. Drogi powiatowe - na terenie miasta:
nazwa	Nr	długość	Nawierzchnia, stan	
ul. Białostocka	03342	0 800	bitumiczna	
ul. Kościelna	030907	0 537	bitumiczna	
ul. Jagiellońska	060903	0 870	bitumiczna	
ul. Łąkowa	030905	0 400	bitumiczna	
ul. Nowa	030904	0 263	bitumiczna	
ul. Polna	030901	1 150	betonowa, gruntowa ulepszona	
ul. Południowa	030909	0 700	brukowcowa	
ul. Rynek	030908	0 826	bitumiczna	
ul. Starodworna	030906	0 800	bitumiczna	
ul. Szkolna	030909	0 542	bitumiczna, 	
ul. Władysława Jagiełły	030902	0,360	żwirowa	
Źródło: opracowanie własne

Tabela  11. Drogi powiatowe - na terenach wiejskich
Nazwa	Nr	długość	Nawierzchnia, stan	
droga wojewódzka Nr 671 – Zofiówka – Nowiny Kasjerskie – Nowiny Zdroje – Krasne Małe – Krasne Folwarczne – droga krajowa Nr 8,	03341	8 330	żwirowa, brukowcowa, bitumiczna,	
Knyszyn – Grądy – Zofiówka / do drogi powiatowej Nr 03 341,	03342	5 050	żwirowa	
Poniklica /od drogi powiatowej Nr 03 342/ - droga powiatowa Nr 03 341	03343	4 400	żwirowa	
Mońki – Ciesze – Przytulanka – Kalinówka Kościelna – Wojtówce – Jasionóweczka /do drogi wojewódzkiej Nr 671/	03347	3 100	brukowcowa, bitumiczna,	
Knyszyn /od drogi krajowej Nr 65/ - Czechowizna	03350	1 409	żwirowa, brukowcowa	
Knyszyn /od drogi wojewódzkiej Nr 671/ - Kalinówka Kościelna /do drogi powiatowej Nr 03 347/	03351	6 700	bitumiczna	
Jaskra – droga wojewódzka Nr 671	03352	1 179	brukowcowa	
Kalinówka Kościelna /od drogi powiatowej Nr 03 347/ - Ogrodniki – Chobotki – droga wojewódzka Nr 671	03353	5 475	żwirowa, brukowcowa	
Źródło: opracowanie własne
Tabela 12. Drogi gminne na terenie Miasta i Gminy Knyszyn
Nazwa	Nr	długość	nawierzchnia, stan	
 Drogi gminne - na terenach wiejskich	
od szosy Knyszyn – Mońki – Czechowizna,	104771 B	1 600 	żwirowa	
od szosy Knyszyn – Kalinówka – do wsi Jaskra,	104772 B	1 600	żwirowa	
od szosy Knyszyn – Mońki – Czechowizna,	104778 B	1 100	gruntowa	
Lewonie – Czechowizna,	104050 B	3 300	żwirowa	
Knyszyn – Grądy,	104774 B	3 400	żwirowa	
Zofiówka – Milewskie,	104775 B	2 300	żwirowa	
Chobotki – kol. Zofiówka,	104776 B	2 400	gruntowa	
kol. Grądy – Nowiny Kasjerskie,	104777 B	5 400	gruntowa	
Ogrodniki – Jaskra,	104773 B	2 700	żwirowa	
Knyszyn – Knyszyn Zamek,	104779 B	1 600	żwirowa	
Kalinówka Kościelna – Guzy,	104780 B	1 000	żwirowa	
Guzy – kol. Guzy,	104781 B	2 400	żwirowa	
Drogi gminne - na terenie Miasta Knyszyn:	
ul. Marii Konopnickiej,	104782 B	60	żwirowa	
ul. Zygmunta Augusta,	104783 B	215	żwirowa	
ul. Królowej Bony,	104784 B	234	żwirowa	
ul. Królowej Jadwigi,	104785 B	360	żwirowa	
ul. Adama Mickiewicza,	104786 B	260	żwirowa	
ul. Barbary Radziwiłłówny,	104787 B	340	żwirowa	
ul. Henryka Sienkiewicza,	104790 B	169	żwirowa	
ul. Goniądzka,	104791 B	900	asfalt	
ul. Pocztowa,	104792 B	150	bruk	
ul. Daszyńskiego,	104793 B	200	żwirowa	
ul. Piłsudskiego,	104794 B	270	żwirowa	
ul. 11-go Listopada,	104795 B	115	gruntowa	
ul. Romana Dmowskiego,	104796 B	100	gruntowa	
ul. Podlaska,	104797 B	150	żwirowa	
Źródło: opracowanie własne

Układ dróg wojewódzkich znajdujących się w zarządzie Podlaskiego Zarządu Dróg Wojewódzkich w Białymstoku obejmuje drogę wojewódzką nr 671 Krypno – Knyszyn - Korycin przebiegającą ulicami Tykocka, Grodzieńska o łącznej długości na terenie gminy ok. 12,34 km.
Drogi powiatowe zlokalizowane na terenie gminy zarządzane są przez Starostwo Powiatowe w Mońkach. Wykaz dróg powiatowych przedstawiono tabeli 10 i 11.
Najliczniejszą grupę stanowią drogi gminne. Drogi te pozostają w bezpośrednim zarządzie Burmistrza Knyszyna. Funkcjonalnie drogi te uzupełniają układ dróg krajowych wojewódzkich i powiatowych oraz stanowią ich rozwinięcie, umożliwiając dojazd do wszystkich istotnych miejsc w gminie. Szczegółowe zestawienie istniejących dróg gminnych przedstawiono w tabeli. 12.
Praktycznie większość dróg gminnych, z uwagi na wieloletnie użytkowanie i znaczne zaległości w zakresie odnowień, wymagają renowacji, modernizacji i remontów. W przypadku dróg o nawierzchni twardej zakres robót obejmie ich remont bądź modernizację, natomiast w przypadku dróg o nawierzchni gruntowej niezbędne będzie podjęcie prac modernizacyjnych.
Przez Gminę Knyszyn planowana jest budowa drogi ekspresowej S 8 łączącej drogi krajowe E65 Białystok – Ełk i S 8 (E67) Augustów – Białystok, będącej częścią międzynarodowego korytarza „Via Baltica”. Na terenie gminy będzie ona przebiegała wzdłuż drogi wojewódzkiej 671 i będzie miała długość ok. 12 km. Droga ta będzie miała bardzo duży wpływ na układ drogowy Gminy. Podzieli ona Gminę na dwie części. 

KOLEJ
Przez obszar Gminy przebiega zelektryfikowana linia kolejowa Białystok – Ełk – Korsze – Bartoszyce – Głomno – granica państwa. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 3 września 1996r. (Dz. U. Nr 112, poz. 538) zaliczona jest do linii kolejowych o znaczeniu państwowym. Stan techniczny torów jest dobry. Długość linii na terenie gminy  wynosi ok. 4,35 km. Obsługa podróżnych odbywa się na stacjach: Knyszyn i Czechowizna.

KOMUNIKACJA AUTOBUSOWA
Obsługa publicznego transportu lokalnego w gminie świadczona jest przez przedsiębiorstwo państwowe PKS z Białegostoku oraz przez prywatne przedsiębiorstwo transportowe „Kurier”.

2.5.3. STRUKTURA UŻYTKOWANIA ORAZ WŁASNOŚĆ GRUNTÓW

Całkowita powierzchnia Gminy Knyszyn  wynosi 12 768 ha. W zdecydowanej części są to grunty stanowiące użytki rolne (56,5 %). Dużą część gruntów zajmują obszary leśne – ok. 32,8 n% całkowitej powierzchni Gminy.  Z uwagi na stan własności, w przeważającej większości grunty są własnością prywatną oraz Skarbu Państwa ( grunty rolne). Gmina Knyszyn jest właścicielem części gruntów pozostałych pod drogami oraz budynkami użyteczności publicznej i budynkami mieszkalnymi należącymi do Gminy. Dlatego też ma ograniczone możliwości w sterowaniu w sposób istotny gospodarką gruntami. Może to robić tylko poprzez odpowiednie planowanie przestrzenne wyznaczając na swoim terenie grunty pod zabudowę mieszkaniową, usługową bądź przemysłową. Gmina nie posiada również oferty inwestycyjnej dla ewentualnych inwestorów zewnętrznych.

Tabela 13. Użytkowanie gruntów w granicach administracyjnych Gminy Knyszyn w 2005 r.
Lp.	Wyszczególnienie	Miasto Knyszyn	Wieś	Razem	
		ha	%	ha	%	ha	%	
1.	Powierzchnia ogólna	2 368	100	10 400	100	12 768	100	
2.

2.1.
2.2.
2.3.
2.4.	użytki rolne w tym:

grunty orne
sady
łąki
pastwiska	1 634

960
2
559
123	69,3

40,5
0,0
23,6
5,2	5584

3 462
5
1 372
735	53,7

33,3
0,1
13,2
7,1	7 218

4 422
7
1 931
858	56,5

34,6
0,1
15,1
6,7	
3.	lasy i gr. leśne	514	21,7	3 678	35,4	4 192	32,8	
4.	pozostałe grunty i nieużytki	220	9,0	1 138	10,9	1 358	10,7	
Źródło: Bank Danych Regionalnych GUS

2.5.4. IDENTYFIKACJA PROBLEMÓW
Właściwe zagospodarowanie przestrzenne oraz odpowiedni poziom infrastruktury technicznej ma decydujący wpływ na zrównoważony rozwój każdej gminy z poszanowaniem otaczającego go środowiska i z zachowaniem panującego krajobrazu. Tylko taki rozwój przyniesie poprawę warunków życia oraz pracy jej mieszkańców. Musi być przy tym zachowana spójność gospodarcza i komunikacyjna gminy z regionem, w którym jest położona.
Gmina Knyszyn jest gminą typowo rolniczą. Wymusza to działania mające na celu szczególne dbanie o stan środowiska naturalnego. Należy wyeliminować źródła jego zanieczyszczania oraz utrzymywać odpowiedni poziom i jakość wód gruntowych. Dlatego też szczególny nacisk należy położyć na:
1.	prowadzenie działalności rolniczej zgodnie z Kodeksem Dobrej Praktyki Rolniczej,
2.	wyposażenie gospodarstw prowadzących chów zwierząt w płyty obornikowe i zbiorniki na gnojowicę,
3.	całkowite skanalizowanie gminy,
4.	wprowadzenie na terenie całej gminy uporządkowanej gospodarki odpadami połączonej z segregacją odpadów,
5.	likwidację niskiej emisji przez przechodzenie na ekologiczne paliwo i odnawialne źródła energii.
Rozwój gminy oraz poziom życia mieszkańców uwarunkowany jest dostępnością do terenów, miejsc pracy i miejsc zamieszkania a to związane jest układem komunikacyjnym. Struktura układu komunikacyjnego Gminy Knyszyn jest wystarczająca na potrzeby gminy. Jednak z uwagi na stan techniczny dróg nie spełnia do końca swej funkcji. Należy jak najszybciej poprawić stan techniczny nawierzchni dróg, szczególnie dróg gminnych.
Dodatkową szansą na rozwój gminy są jej walory przyrodnicze i kulturowe. Mogą tu powstać gospodarstwa agroturystyczne, które stanowiłyby dodatkowe źródło dochodu. Jednak uwarunkowane jest to dostępnością terenu i zapleczem bazy turystycznej.
Obecny poziom infrastruktury jest przyczyną następujących negatywnych zjawisk:
•	odczuwalny niższy standard warunków życia, co w konsekwencji staje się jedną z przyczyn migracji młodzieży,
•	ograniczenie możliwości podejmowania działalności gospodarczej z uwagi na brak dostateczne infrastruktury technicznej, co zniechęca potencjalnych inwestorów,
•	małą atrakcyjność gminy dla potencjalnych inwestorów, co przy niskich dochodach mieszkańców gminy i braku własnego, lokalnego kapitału ogranicza możliwość tworzenia nowych miejsc pracy i rozwoju rynku pracy poza rolnictwem.

2.6. GOSPODARKA

2.6.1. STRUKTURA PODSTAWOWYCH BRANŻ NA TERENIE GMINY
Gmina Knyszyn jest gminą rolniczo – leśną. Ta klasyfikacja wynika z przeznaczenia gruntów oraz z podstawowych rodzajów działalności, jakimi zajmują się w większości mieszkańcy gminy. Świadczy o tym również liczba i profil podmiotów gospodarczych funkcjonujących na terenie gminy włączając rolnictwo. Wg danych z Powszechnego Spisu Rolnego w gminie funkcjonuje  625 gospodarstw rolnych. Działalność  gospodarczą na terenie miasta i gminy Knyszyn prowadzi ogółem 297 jednostek zarejestrowanych w 2006 r. w systemie REGON, w tym 18 w sektorze publicznym i 279 w sektorze prywatnym. 
Na terenie Gminy Knyszyn rolnictwo jest podstawową działalnością mieszkańców. Następną dominującą działalnością są usługi, handel. Na dalszym miejscu znajduje się przemysł, pozostałe usługi rynkowe oraz budownictwo. Leśnictwo stanowi dodatkowe źródło dochodów gospodarstw rolnych.
ROLNICTWO
W 2005 r. w Gminie  Knyszyn użytki rolne zajmowały 7218 ha (56,5% ogólnej powierzchni miasta i Gminy. W mieście Knyszyn użytki rolne o pow. 1634 ha stanowią aż 69,3 % powierzchni miasta .  Na 1 mieszkańca gminy przypadało 1,45 ha użytków rolnych tj. 1,48 razy więcej niż średnio na 1 mieszkańca w województwie (0,98 ha).. Bogactwem gminy  są lasy, których powierzchnia wynosi 4 192 ha i stanowi to 32,4 % powierzchni całej gminy (średnia w woj. 29,7%).
Tabela 14. Struktura użytków rolnych na terenie Gminy Knyszyn 
Lata	2000	2001	2002	2003	2004	2005	
Sposób użytkowania 	ha	%	ha	%	ha	%	ha	%	ha	%	ha	%	
użytki rolne, w tym:	7219	100,0	7219	100,0	6829	100,0	7223	100,0	7223	100,0	7218	100,0	
grunty orne	4411	61,1	4415	61,2	4110	60,2	4427	61,3	4427	61,3	4422	61,3	
Sady	8	0,1	4	0,1	6	0,1	7	0,1	7	0,1	7	0,1	
Łąki	1781	24,7	1781	24,7	1930	28,3	1931	26,7	1931	26,7	1931	26,8	
Pastwiska	1019	14,1	1019	14,1	782	11,5	857	11,9	858	11,9	858	11,9	
Źródło: Bank Danych Regionalnych GUS
Podstawową formą własności użytków rolnych jest gospodarka indywidualna, we władaniu której znajduje się 91,4% areału użytków rolnych. Według Instytutu Upraw Nawożenia i Gleboznawstwa, wartość ogólnego wskaźnika rolniczej przestrzeni produkcyjnej uwzględniającego wartość gleb, agroklimat, rzeźbę terenu i warunki wodne wynosi dla Gminy Knyszyn  56,5 punktów.

Tabela 15. Struktura własności użytków rolnych
2000	2001	2002	
Forma własności użytków rolnych	
gosp.
indywidualne	inne	gosp.
indywidualne	inne	gosp.
indywidualne	inne	
6605	614	6629	590	6282	547	
Źródło: Powszechny Spis Rolny 2002

W strukturze indywidualnych gospodarstw rolnych dominują gospodarstwa o powierzchni 7-15 ha, przeciętna wielkość indywidualnego gospodarstwa rolnego w mieście i gminie wynosi 13,1 ha użytków rolnych (10,5 w Knyszynie i 15,2 ha we wsiach). Zatem w Gminie Knyszyn średnie gospodarstwo jest większe niż w województwie i powiecie. Aż 62,5% areału użytków rolnych gminy należy do średnich gospodarstw o przeciętnej powierzchni 10-30 ha użytków rolnych.
Głównymi kierunkami produkcji zwierzęcej w gminie Knyszyn jest hodowla trzody chlewnej i bydła mlecznego. Również na terenie gminy funkcjonuje Zakład Knyszyn należący do Spółki Agencji Rolnej Skarbu Państwa „Hodowla Zarodowa Zwierząt Knyszyn” zajmujący się hodowlą jałówek hodowlanych i cieląt buhajków.
Poważną rolę odgrywa w gminie hodowla drobiu, w tym gęsi i indyków. Hodowla ta koncentruje się głównie w Knyszynie w fermach drobiarskich. Ponadto na terenie gminy (Knyszyn Zamach i Czechowizna) istnieje gospodarstwo rybackie w formie spółki z o. o.
W strukturze zasiewów dominują zasiewy zbóż, które wykorzystywane są przede wszystkim na pasze.
Na terenie miast i gminy Knyszyn istnieją następujące urządzenia i obiekty obsługi rolnictwa:
•	zlewnie mleka w miejscowościach: Knyszyn, Guzy, Kalinówka Kościelna, Czechowizna, Grądy, Nowiny Kasjerskie, Zofiówka, Jaskra,
•	usługi weterynaryjna w Knyszynie,
•	punkty zaopatrzenia rolnictwa w Knyszynie,
•	zakład remontowy maszyn rolniczych w Knyszynie.
Rolnictwo miasta i gminy jest nieźle wyposażone w maszyny i urządzenia rolnicze. Większość maszyn i urządzeń rolniczych znajduje się w rękach rolników indywidualnych. Gmina dysponuje ogółem 507 ciągnikami, co w przeliczeniu na 100 ha użytków rolnych wynosi 6,9 (w woj. 6,5) w tym w gospodarstwach indywidualnych 7,3. Zatem rolnicy indywidualni w gminie Knyszyn są lepiej wyposażeni w ciągniki niż województwo.

GOSPODARKA LEŚNA
Wykorzystanie lasów do produkcji nie ulegnie zasadniczej zmianie. Prowadzona będzie zgodnie z dotychczasowymi tendencjami pozyskiwanie drewna, zwłaszcza na własne  potrzeby rolników z lasów prywatnych.
W perspektywie należy liczyć się ze zwiększeniem pozyskiwania i przetwarzania runa leśnego i owoców na cele konsumpcyjne i na eksport z uwagi na ich ekologiczne walory (obszar Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej). Powinien też nastąpić wzrost powierzchni lasów na skutek dolesień i rekultywacji istniejących terenów powyrobiskowych. Należy rozwijać proekologiczny kierunek gospodarki na terenach leśnych  polegający na:
•	ochronie różnorodności ekologicznej lasów, naturalnych kierunkach hodowli lasów z zachowaniem zgodności siedliskowej,
•	przeciwdziałania monokulturom lasów,
•	zwiększenie odporności biologicznej lasów,
•	dążenie do rozwoju bartnictwa na terenach leśnych, co byłoby powrotem do tradycji oraz  ofertą turystyczną obszarów leśnych,

Tabela 16. Struktura własnościowa lasów i terenów leśnych w latach 2000 - 2006
lata	2000	2001	2002	2003	2004	2005	2006	
 	ha	%	ha	%	ha	%	ha	%	ha	%	ha	%	ha	%	
lasy i grunty leśne	4071	31,8	4075	31,9	4208	32,9	4137	32,0	4137	32,0	4192	32,4	4298	33,4	
w tym lasy prywatne	1933	15,1	1933	15,1	1933	15,1	1943	15,0	1943	15,0	1998	15,4	2085	16,2	
Źródło: Bank Danych Regionalnych GUS
Kompleksy leśne:
•	lasy Puszczy Knyszyńskiej – wieloprzestrzenny element systemu przyrodniczego o znaczeniu ponadregionalnym i funkcjach: ekologicznej, bioklimatycznej, gospodarczej, krajobrazowej, rekreacyjnej. Lasy te objęte SA ochroną w formie Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej i stanowią element Krajowego Systemu Obszarów Chronionych (E.S.O.CH.) – Obszar Specjalnej Ochrony ptaków PLB 200003 Puszcza Knyszyńska oraz Specjalny Obszar Ochrony siedlisk PLH 200006 Ostoja Knyszyńska.
•	pozostałe kompleksy leśne występujące na obszarze gminy – elementy drobnoprzestrzenne systemu przyrodniczego gminy o znaczeniu dolin rzecznych zachowują ciągłość układu przestrzennego. Pełnia funkcję ekologiczne, krajobrazowe i gospodarcze. Lasy są potencjalnym obszarem rozwoju związanego z w/w funkcjami.
Na koniec 2006 r. lasy zajmowały 33,4 % całkowitej powierzchni Gminy Knyszyn, z tego lasy prywatne zajmowały 16,2 % powierzchni Gminy.

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA
Analizując dane z poniższej tabeli widać wyrażny spadek liczby podmiotów gospodarczych w latach 2003 – 2005. W roku 2006 liczba podmiotów zwiększyła się. Może to być oznaką wzrostu gospodarczego. Jest to bardzo korzystne dla gminy i jej mieszkańców, ponieważ wzrost liczby podmiotów powoduje:
•	powstawanie nowych miejsc pracy,
•	zwiększanie się dochodów mieszkańców oraz dochodów podatkowych gminy.
Największymi podmiotami funkcjonującymi na terenie gminy są: 
•	Zakład Produkcji Spożywczej „Betex”,
•	PPH  „Mark – Bruk”,
•	2 piekarnie,
•	młyn,
•	Przedsiębiorstwo Drogowo-Mostowe – wytwórnia mas bitumicznych,
•	PPHU „Galart”,
•	zakłady kamieniarskie,
•	dwa zakłady produkcyjne mebli kuchennych,
•	tartak,
•	3 fermy drobiu,
•	PAMEX.

Tabela 17. Podmioty gospodarki narodowej wg sektorów własności w latach 2000 – 2006

Sektor własności	2000	2001	2002	2003	2004	2005	2006	
Ogółem	302	284	295	310	301	294	297	
Publiczny	14	13	13	18	18	18	18	
prywatny	Razem	288	271	282	292	283	276	279	
	w tym zakłady osób fizycznych	257	241	252	258	249	242	242	
                                                           Źródło: Bank Danych Regionalnych GUS
Tabela 18. Liczba podmiotów gospodarczych w latach 2000 – 2006

Rok	Ogółem	rolnictwo, łowiectwo i leśnictwo	przetwórstwo przemysłowe	budownictwo	handel i naprawy	hotele i restauracje	transport, gospodarka magazynowa i łączność	pośrednictwo finansowe	obsługa nieruchomości i firm, nauka	edukacja	ochrona zdrowia i opieka społeczna	inne	
2000	302	37	37	39	87	6	19	8	23	6	20	17	
2001	284	22	30	45	88	4	22	10	26	4	12	19	
2002	295	22	32	45	91	5	20	11	30	4	11	21	
2003	310	27	33	46	90	5	21	11	34	8	10	22	
2004	301	27	32	44	82	6	19	13	34	8	11	22	
2005	294	25	32	39	81	6	19	11	35	8	11	24	
2006	297	24	31	39	82	6	20	12	35	10	9	26	
Źródło: Bank Danych Regionalnych GUS

Wśród podmiotów dominują podmioty prowadzące działalność  handlową i naprawy oraz firmy budowlane.

HANDEL WEWNĘTRZNY
Tabela 19. Sklepy i punkty sprzedaży paliw
Ogółem	51	
W tym	Ogólno-spożywcze	18	
	Mięsne	2	
	Z wyrobami odzieżowymi	1	
	Z obuwiem i wyrobami skórzanymi	-	
	Z meblami i sprzętem oświetleniowym	1	
	Z artykułami sprzętu RTV i AGD	1	
	Z artykułami piśmiennymi i księgarnie	1	
	Samochodowe	1	
Stacje paliw	2	
Źródło: opracowanie własne
Na terenie Gminy Knyszyn funkcjonowało 51 sklepów, w tym 18 ogólnospożywczych. Powierzchnia sprzedażowa sklepów wynosiła 3093 m2. Sklepy funkcjonują w następujący miejscowościach: Knyszyn, Kalinówka Kościelna, Nowiny Kasjerskie, Zofiówka, Wojtówce, Knyszyn-Zamek. Produkcję spożywcza prowadzi Zakład Produkcji Spożywczej „Betex w Knyszynie.

2.6.2. IDENTYFIKACJA PROBLEMÓW
Przemysł i rzemiosło powinno rozwijać się na terenie gminy w oparciu o możliwość realizacji obiektów przemysłowych na terenach do tego przeznaczonych w planach miejscowych zagospodarowania przestrzennego oraz w oparciu o aktywność gospodarczą mieszkańców. Działające podmioty gospodarcze powinny być sprawnie obsługiwane, by ze stron władz samorządowych miały sprzyjający klimat do rozwoju swoich przedsiębiorstw.
Istniejące obecnie uwarunkowania glebowo – rolnicze stanowić będą w dalszym ciągu podstawę gospodarki rolnej w gminie. 
Należy oczekiwać wzrostu poziomu technologii rolniczej i warunków cywilizacyjnych życia mieszkańców wsi w wyniku rozwoju systemów infrastruktury technicznej. Tworzenie warunków do intensywnego wykorzystania rolniczej przestrzeni produkcyjnej i majątku produkcyjnego rolnictwa powinno polegać na:
a) poprawie jakości rolniczej przestrzeni produkcyjnej poprzez:
•	dalszą regulację stosunków wodnych (nawadnianie i meliorację),
•	zwiększenie udziału nawożenia naturalnego;
b) popieraniu rozwoju otoczenia rolnictwa w zakresie mechanizacji prac rolniczych zaopatrzenia w środki produkcji, zbytu produkcji rolnej, przetwórstwa rolniczego i obsługi weterynaryjnej.
c) podnoszeniu poziomu technologii produkcji rolniczej i warunków zamieszkiwania ludności wiejskiej poprzez:
•	rozwój we wsiach wyposażenia w urządzenia infrastruktury technicznej: wodociągów, kanalizacji, elektroenergetyki, telekomunikacji, usuwania i utylizacji odpadów, 
•	utrzymanie istniejących urządzeń obsługi ludności i podnoszenie ich standardu w celu podniesienia jakości świadczonych usług w zakresie oświaty, zdrowia i kultury oraz bezpieczeństwa przeciwpożarowego, 
•	tworzenie warunków do powstania nowych usług,
•	poprawę stanu dróg na terenie Gminy Knyszyn, zarówno o znaczeniu regionalnym, ponad gminnym jak też dróg gminnych i polnych.
Należy rozwijać ekologizację terenów rolniczych poprzez:
•	upowszechnienie Kodeksu Dobrej Praktyki Rolniczej,
•	preferowanie rolnictwa ekologicznego na terenach posiadających najkorzystniejsze warunki do produkcji zdrowej żywności, rozwój produkcji warzywnictwa, sadownictwa i zielarstwa, 
•	systematyczne eliminowanie chemicznych środków ochrony upraw, zwłaszcza na terenach narażonych na skażenie wód,
•	przeciwdziałanie procesom obniżania się poziomu wód gruntowych oraz ujemnym skutkom melioracji,
•	upowszechnienie stosowania przyjaznych środowisku nośników energii: wody, wiatru, odnawialnych źródeł energii.
Naczelnym zadaniem w dziedzinie przemysłu powinno stać się: 
•	dążenie do rozwoju i poprawy przetwórstwa oraz marketingu produktów rolnych,
•	zacieśnianie więzi pomiędzy sektorem wytwórczym a instytutami badawczymi, w celu wdrażania nowych pomysłów i podniesienia walorów produktów.
W związku z przeciętną i niską jakością gleb na terenie Gminy, przy silnej konkurencji innych regionów kraju w obszarze produkcji rolnej, należy zakładać że obszary przynoszące najniższe zyski pod względem plonów zostaną wykorzystane do celów rekreacyjnych i turystycznych. Będą zalesiane, bądź poddawane rekultywacji.
Rzemiosło usługowe może być rozwijane we wszystkich jednostkach osadniczych z preferencją wsi usługowych. Obiekty handlu, gastronomii i rzemiosła mogą być realizowane przez inwestorów indywidualnych w ramach zabudowy zagrodowej lub jednorodzinnej pod warunkiem spełnienia wymogów sanitarnych. Potrzeby powstania nowych obiektów usługowych powinny wynikać z zasad gospodarki rynkowej.
Mimo że ruch turystyczny skupia się głównie w centrach o uznanej już atrakcyjności jak: historyczne miasta, pojezierze, wybrzeże morskie czy rejony górskie, turystyka może stać się znaczną dziedziną działalności również w mniejszych miastach i na obszarach wiejskich. Szczególnie istotnym aspektem rozwoju turystyki jest tu możliwość zróżnicowania lokalnej gospodarki sprzyjającej jej stabilizacji i ograniczenia ukrytego bezrobocia na obszarach o przeważającym zatrudnieniu w rolnictwie. 
Prowadzona analiza zasobów oraz uwarunkowań wskazuje, że na obszarze Gminy Knyszyn istnieją dobre warunki do rozwoju turystyki i wypoczynku.
Stworzenie dobrych warunków do promocji turystycznej regionu powinno polegać na:
•	ułatwieniu realizacji inwestycji związanych z obsługą ruchu turystycznego,
•	wytyczeniu i zagospodarowaniu tras turystycznych,
•	upowszechnianiu agroturystyki,
•	właściwym wykorzystaniu walorów przyrodniczych dla rozwoju ekoturystyki,
•	poprawie stanu środowiska przyrodniczego obszarów najbardziej atrakcyjnych turystycznie,
•	niedopuszczaniu do degradacji walorów przyrodniczych poprzez niewłaściwe ich użytkowanie,
•	zagospodarowaniu turystycznemu drogi wojewódzkiej.

2.7. SFERA SPOŁECZNA

2.7.1. SYTUACJA DEMOGRAFICZNA I SPOŁECZNA
Jednym z podstawowych i najważniejszych uwarunkowań rozwoju Gminy jest sytuacja demograficzna, tendencje przekształceń w liczbie ludności i jej strukturze. Na dzień 31.12.2006 r. na terenie Gminy Knyszyn faktycznie zamieszkiwały 4 922 osoby. Liczba osób zamieszkujących od szeregu lat wykazuje tendencję malejącą. W roku 2000 gminę zamieszkiwało łącznie 5095 osób. W latach 2000 - 2006 liczba mieszkańców zmniejszyła się o 173  osoby. Rocznie liczba mieszkańców zmniejsza się średnio o 29 osób rocznie. Jeśli sytuacja taka utrzyma się, w 2020 roku na terenie Gminy Knyszyn zamieszkiwać będzie ok. 4 500 osób.  Na  spadek liczby mieszkańców składają się dwa zasadnicze czynniki: ujemny przyrost naturalny oraz ujemne saldo migracji. Bezwzględnie wielkości i proporcje obydwu składników wpływają decydująco na kierunek i tempo zmian ludnościowych. Szczególnie niekorzystny dla Gminy Knyszyn okazał się rok 2002, w którym ubyło z terenu Gminy 45 osób.

Tabela 20. Ludność Gminy Knyszyn w latach 2000-2006
lata	2000	2001	2002	2003	2004	2005	2006	
Liczba ludności wg faktycznego miejsca zamieszkania na dzień 31.12,
 w tym:	5095	5041	5011	4966	4965	4954	4922	
Liczba mężczyzn	2516	2494	2481	2467	2474	2460	2435	
Liczba kobiet	2579	2547	2530	2499	2491	2494	2487	
Liczba ludności w wieku przedprodukcyjnym	1396	1330	1274	1219	890	1102	1048	
Liczba ludności w wieku produkcyjnym	2840	2854	2896	2910	3233	3026	3043	
Liczba ludności w wieku poprodukcyjnym	859	857	841	837	842	826	831	
Liczba dzieci w wieku 0 – 14 lat	1116	1056	993	926	890	837	802	
Liczba urodzin	53	43	32	45	39	41	50	
Liczba zgonów	49	58	58	51	53	59	59	
Przyrost naturalny	4	-15	-26	-6	-14	-18	-9	
Saldo migracji	2	-19	-19	2	-9	5	-15	
Źródło: Bank Danych Regionalnych GUS

Struktura demograficzna Gminy, uwzględnia ekonomiczne grupy wiekowe tzn. liczbę osób w wieku nieprodukcyjnym (do 17 roku życia), wieku produkcyjnym (18 – 64 lata dla mężczyzn i 18 – 59 lat dla kobiet) oraz w wieku poprodukcyjnym (powyżej 65 roku życia dla mężczyzn i 60 lat życia dla kobiet). 
W tatach 2000 – 2006 liczba ludności w wieku przedprodukcyjnym oraz w wieku poprodukcyjnym zmniejsza się. Spowodowane to jest spadkiem liczby urodzin i utrzymywaniem się wysokiej liczby zgonów. Zwiększa się natomiast liczba mieszkańców w wieku produkcyjnym. Spowodowane to jest wejściem wyżu demograficznego z lat 80 tych w wiek produkcyjny. Zmniejsza się stosunek liczby osób w wieku przed - i poprodukcyjnym do liczby osób w wieku produkcyjnym z 79 w roku 2000 do 62  w roku 2006. Oznacza to, że społeczeństwo nie wykazuje niekorzystnej tendencji ”starzenia się gminy” tak charakterystycznej dla gmin województwa podlaskiego, szczególnie dla gmin tzw. „ściany wschodniej”, gdzie z roku na rok wzrasta liczba osób w wieku nieprodukcyjnym, a maleje liczba osób w wieku produkcyjnym. Może to jednak ulec zmianie w przyszłości. Wskazuje na to spadek liczebności grupy w wieku przedprodukcyjnym. 

Wykres nr 1. Liczba oraz struktura wiekowa mieszkańców Gminy Knyszyn

Tabela 21. Ludność miasta Knyszyn w latach 2000 - 2006
lata	2000	2001	2002	2003	2004	2005	2006	
Liczba ludności wg faktycznego miejsca zamieszkania na dzień 31.12,
 w tym:	2902	2875	2860	2832	2844	2851	2822	
Liczba mężczyzn	1408	1390	1388	1378	1382	1387	1368	
Liczba kobiet	1494	1485	1472	1454	1462	1464	1454	
Liczba ludności w wieku przedprodukcyjnym	801	750	714	684	652	625	592	
Liczba ludności w wieku produkcyjnym	1690	1710	1747	1751	1792	1839	1834	
Liczba ludności w wieku poprodukcyjnym	411	415	399	397	400	387	396	
Liczba dzieci w wieku 0 – 14 lat	628	582	545	511	495	461	443	
Liczba urodzin	31	22	18	23	26	23	30	
Liczba zgonów	29	29	34	25	29	36	33	
Przyrost naturalny	2	-7	-16	-2	-3	-13	-3	
Saldo migracji	8	-10	-10	-9	-1	10	-23	

Analizując podział mieszkańców Gminy z uwagi na płeć,  liczba kobiet i mężczyzn zmniejsza się średnio w takim samym tempie. W latach 2000 – 2006 iloraz liczby kobiet do liczby mężczyzn wynosi średnio 102 kobiety na 100 mężczyzn, przy czym przewaga płci męskiej utrzymuje się wśród mieszkańców Gminy w wieku przed i produkcyjnym, zaś w wieku poprodukcyjnym utrzymuje się przewaga kobiet. Mniejsza liczba kobiet w porównaniu z liczbą mężczyzn w wieku produkcyjnym jest niekorzystnym zjawiskiem. Wrasta liczba kawalerów, co skutkować będzie w przyszłości spadkiem liczby urodzin. Mała liczba urodzin jest powodem zmniejszania się liczby dzieci w wieku 0 - 14 lat. Jest to powodem zmniejszania się liczby dzieci w wieku szkolnym. 

Tabela 22. Ludność na terenach wiejskich Gminy Knyszyn w latach 2000 - 2006
lata	2000	2001	2002	2003	2004	2005	2006	
Liczba ludności wg faktycznego miejsca zamieszkania na dzień 31.12,
 w tym:	2193	2166	2151	2134	2121	2103	2100	
Liczba mężczyzn	1108	1104	1093	1089	1092	1073	1067	
Liczba kobiet	1085	1062	1058	1045	1029	1030	1033	
Liczba ludności w wieku przedprodukcyjnym	595	580	560	535	238	477	456	
Liczba ludności w wieku produkcyjnym	1150	1144	1149	1159	1441	1187	1209	
Liczba ludności w wieku poprodukcyjnym	448	442	442	440	442	439	435	
Liczba dzieci w wieku 0 – 14 lat	488	474	448	415	395	376	359	
Liczba urodzin	22	21	14	22	13	18	20	
Liczba zgonów	20	29	24	26	24	23	26	
Przyrost naturalny	2	-8	-10	-4	-11	-5	-6	
Saldo migracji	-6	-9	-9	11	-8	-5	8	

Podobne tendencje demograficzne utrzymują się na terenie miasta Knyszyn oraz na terenach wiejskich, gdzie również spada liczna mieszkańców. W roku 2006 na terenie miasta zamieszkiwało faktycznie 2 822 osoby (57 % mieszkańców Gminy). 
Przedstawione tendencje wpływać będą na zmiany w wielkości zasobów pracy, strukturę obszarową gospodarstw rolnych, sposób użytkowania urządzeń infrastruktury społecznej i konieczności selektywnej realizacji elementów infrastruktury technicznej. Liczba dzieci w wieku szkolnym zmniejsza się . Spowoduje to konieczność zmiany sieci szkolnej na terenie Gminy.
Wyniki analizy zmian wielkości podstawowych danych demograficznych w gminie oraz ocena obserwowanych zjawisk i ich konsekwencji muszą być przedmiotem corocznego monitoringu, uzupełniania i poszerzania bazy danych oraz powtórnego 
dokonywania szacunku prognozy, w celu wychwycenia tendencji demograficznych na terenie Gminy Knyszyn. Jest to konieczne przede wszystkim z punktu widzenia planowania inwestycji gminnych, wielkości bazy oświatowej oraz rozwoju pozostałej infrastruktury komunalnej, technicznej i społecznej.

2.7.2. WARUNKI I JAKOŚĆ ŻYCIA MIESZKAŃCÓW

WARUNKI MIESZKANIOWE

Na terenie Gminy Knyszyn występują następujące rodzaje zabudowy mieszkaniowej:
•	zabudowa zagrodowa, najbardziej powszechna w zabudowie wiejskiej;
•	zabudowa jednorodzinna, której większe zespoły występują w mieście i miejscowościach położonych w pobliżu miasta,
•	zabudowa wielorodzinna, występująca w postaci 2 i 3 kondygnacyjnych bloków. 

Tabela 23. Zasoby mieszkaniowe Gminy Knyszyn
	2002	2003	2004	2005	2006	
Liczba osób w mieszkaniach   w tym	5011	4966	4965	4954	4922	
Miasto	2854	2859	2855	2852	2826	
Tereny wiejskie	2165	2156	2137	2127	2129	
Liczba mieszkań   w tym	1364	1418	1424	1427	1433	
Miasto	802	843	849	850	854	
Tereny wiejskie	562	575	575	577	579	
Powierzchnia użytkowa mieszkań (m2)   w tym	113316	116664	117279	117454	118275	
Miasto	69747	71950	72565	72615	73168	
Tereny wiejskie	43569	44714	44714	44839	45107	
Powierzchnia użytkowa mieszkania /osobę (m2)   w tym	22,6	23,5	23,6	23,7	24,0	
Miasto	24,4	25,2	25,4	25,5	25,9	
Tereny wiejskie	20,1	20,7	20,9	21,1	21,2	
Liczba oddanych do użytku nowych mieszkań na terenie Gminy, w tym:	4	5	6	4	6	
Miasto	1	5	6	2	4	
Tereny wiejskie	3	0	0	2	2	
Źródło: Bank Danych Regionalnych GUS
Analizując dane z tabeli 23, wyraźnie widać, iż z roku na rok warunki mieszkaniowe polepszają się. Spowodowane to jest rosnącą liczbą mieszkań (pozytywne zjawisko) oraz zmniejszającą się liczbą ludności (zjawisko negatywne). Rośnie powierzchnia użytkowa mieszkania na 1 osobę z 22,6 m2 w roku 2002 do 24,0 m2 w roku 2006. W roku 2006 nasycenie mieszkaniami liczone ilością mieszkań na 1000 mieszkańców wynosiło 291 mieszkań. Przyjmuje się, iż potrzeby mieszkaniowe będą w pełni zaspokojone przy nasyceniu 400 mieszkań na 1000 mieszkańców. Z danych z tabeli 23 wynika, iż średnio w roku oddaje się do użytku 5 mieszkań przeważającej większości na terenie miasta (3,5 mieszkania rocznie). Aby utrzymać obecny poziom inwestycyjny należy tworzyć warunki do rozwoju zabudowy mieszkaniowej na nowych terenach - w Planie Zagospodarowania Przestrzennego zaplanować tereny budowlane po budownictwo mieszkaniowe. 
Porównując warunki mieszkaniowe w mieście Knyszyn i na terenach wiejskich należy stwierdzić, iż są one znacznie lepsze na terenie miasta – większa powierzchnia użytkowa przypadająca na 1 osobę oraz lepsze wyposażenie w infrastrukturę techniczną.

OŚWIATA
Tabela 24 Sieć placówek oświaty na terenie Miasta i Gminy

	Szkoła	Licz oddz.	Liczba uczniów	Liczba komputerów	
1...	Przedszkole w Knyszynie	5	85	1
	
2.	Szkoła Podstawowa w Knyszynie	13	304	9	
3.	Szkoła Podstawowa w Kalinówce Kościelnej	6	134	17	
4.	Szkoła Podstawowa w Zofiówce	6	68	14	
5.	Gimnazjum w Knyszynie	9	201	16	
6.	Gimnazjum w Kalinówce Kościelnej	4	87	10	
7.	Liceum Ogólnokształcące w Knyszynie	5	124	15	
Źródło: opracowanie własne

Gmina jest organem prowadzącym szkoły podstawowe, gimnazja i liceum ogólnokształcące. Ponadto prowadzi przedszkole w Knyszynie oraz filię w Zofiówce. 
W roku szkolnym 2006 / 2007 we wszystkich szkołach na terenie uczyło się 664 uczniów, w tym:
•	w szkołach podstawowych – 377 uczniów,
•	w gimnazjach – 210 uczniów,
•	w liceum – 72 uczniów.
W roku 2006 / 2007 do przedszkola i filii uczęszczało  63 przedszkolaków, w tym 42 sześciolatków.
Stan techniczny budynków jest niezadawalajacy, a wyposażenie placówek oświatowych w pomoce dydaktyczne niewystarczające. Planuje się termomodernizację budynków szkolnych.
Z uwagi na ciągły spadła ilości dzieci w wieku szkolnym oraz rosnące koszty utrzymania, w najbliższym czasie trzeba będzie  zracjonalizować sieć szkolną likwidując Szkołę Podstawową w Zofiówce. Dzieciom z likwidowanej szkoły trzeba będzie zapewnić dojazd do szkoły podstawowej w Knyszynie bądź też w Kalinówce Kościelnej. 

KULTURA

Działalność kulturalną w mieście i gminie prowadzi Knyszyński Ośrodek Kultury, który ma własną siedzibę przy budynku Urzędu Miasta i Gminy. Knyszyński  Dom  Kultury prowadzi działalność w oparciu o przyznaną dotację budżetową i wypracowane własne dochody pochodzące z wynajmu pomieszczeń, organizacji kursów i płatnych imprez. 
Przy Domu Kultury działają koła zainteresowań:
•	Społeczne ognisko muzyczne, 
•	Młodzieżowy amatorski teatr tradycji, 
•	Szkoła tradycji, 
•	Dom na skale, 
•	Pracownia rytmiki, 
•	Koło plastyczne, 
•	Klub seniora, 
•	Zespół kołowrotki, 
•	Izba regionalna 
•	Galeria haftu i koronki
Przy KOK funkcjonuje Miejsko – Gminna Biblioteka Publiczna. Biblioteka posiada bogaty księgozbiór z wszystkich dziedzin wiedzy, który uzupełniany jest systematycznie nowościami literatury pięknej i popularno - naukowej. Na koniec 2006 r. w księgozbiorze było 18 216 książek. Z posiadanego księgozbioru korzysta rocznie 663 czytelników, którzy wypożyczyli w ciągu roku łącznie 13 415 książek.

SPORT I REKREACJA
Gmina Knyszyn dysponuje obiektami, na których można uprawiać sport. Są to:
•	Stadion Miejski w Knyszynie,
•	Hala widowiskowo – sportowa przy Zespole Szkół Ogólnokształcących w Knyszynie,
•	boiska sportowe przy szkołach podstawowych.
W Knyszynie działa Uczniowski Klub Sportowy „Podlasiak” prowadzący sekcję piłki nożnej. 

OCHRONA ZDROWIA
Zadania z ochrony zdrowia w ścisłym tego słowa znaczeniu realizuje dwa Ośrodki Zdrowia:
•	Przychodnia Rejonowa w Knyszynie
•	Wiejski Ośrodek Zdrowia we wsi Kalinówka Kościelna.
Poza tym Urząd Miejski w Knyszynie jest organem założycielskim istniejącego tu Samodzielnego Publicznego ZOZ-u im. dr E. Jelskiego.
SP ZOZ powstał w 2001r. po wydzieleniu i po przekazaniu gminie Knyszyn jednostek funkcjonujących w Knyszynie z SP ZOZ Mońki. Szpital ten ze stuletnią historią został wywalczony przez mieszkańców Gminy Knyszyn i sąsiednich gmin. Przez blisko rok ludzie protestowali przeciw likwidacji oddziałów szpitalnych w Knyszynie. Walka przybierała różne formy, by w lipcu 2001 roku doszło do przejęcia szpitala przez gminę Knyszyn. Prowadzenie takiej placówki przez gminę było ewenementem na skalę Polski. Mieszkańcy nie tylko walczyli o szpital, ale po powstaniu SP ZOZ Knyszyn czynnie uczestniczyli w pracach remontowych, to dzięki przeprowadzonym zbiórkom pieniężnym można było zmodernizować przychodnię i oddziały szpitalne, wyposażyć je w nowy sprzęt. Dzięki dotacjom z Gminy Knyszyn przeprowadzano kolejne fazy remontu, zakupiono nowoczesny ultrasonograf oraz aparat EKG.
Organizacja zakładu pozwala na objęcie opieką mieszkańców Gminy Knyszyn i powiatu monieckiego zarówno w zakresie lecznictwa otwartego – ambulatoryjnego w Przychodni Rejonowej i w Poradni Kardiologicznej jak i szpitalnego. W SP ZOZ w Knyszynie funkcjonuje Oddział Chorób Wewnętrznych i oddziały długoterminowe: Oddział Opieki Paliatywnej, Oddział Przewlekle Chorych, Zakład Opiekuńczo – Leczniczy. Oddziały długoterminowe stanowią zaplecze dla wysokospecjalistycznych oddziałów białostockich szpitali. Dzięki pełnemu zapleczu diagnostycznemu (laboratorium analityczne, pracownia radiologiczna, pracownia nieinwazyjnej diagnostyki układu krążenia, pracownia ultrasonograficzna) oraz kwalifikacjom personelu pacjenci zgłaszający się do przychodni lub szpitala znajdują przez całą dobę odpowiednią pomoc medyczną.

BEZPIECZEŃSTWO PUBLICZNE
Każdy mieszkaniec Gminy musi mieć zapewnione bezpieczeństwo mienia i życia. Z uwagi na podział administracyjny Polski nad bezpieczeństwem mieszkańców czuwa Policja, Straż Pożarna oraz Pogotowie Ratunkowe. W związku z tym Gmina Knyszyn współpracuje w tym temacie z Powiatową Komendą Policji w Mońkach, Powiatową Komendą Straży Pożarnej w Mońkach oraz Samodzielnym Publicznym Zakładem Opieki Zdrowotnej w Knyszynie i w Mońkach. Gmina sama podejmuje działania mające na celu zapewnienie bezpieczeństwa mieszkańców:
•	z zakresu ochrony przeciwpożarowej – utrzymuje remizę strażacką Ochotniczej Straży Pożarnej w miejscowości Knyszyn, jednostka ta należy do Krajowego Systemu Gaśniczego,
•	z zakresu bezpieczeństwa ruchu drogowego – finansuje oświetlenie dróg na swoim terenie.

USŁUGI PONADPODSTAWOWE
Usługi ponadpodstawowe na rzecz mieszkańców Miasta i Gminy Knyszyn świadczą instytucje  zlokalizowane w Mońkach oraz w Białymstoku. Są to usługi z zakresu administracji państwowej, administracji samorządowej szczebla powiatowego i wojewódzkiego, sądownictwa, lecznictwa zamkniętego i specjalistycznego, szkolnictwa średniego i wyższego, kultury, sportu kwalifikowanego oraz specjalistycznego handlu i rzemiosła. Miasto Knyszyn  pełni funkcję ośrodka obsługi ponad lokalnej w zakresie: szkolnictwa średniego, ochrony zdrowia, kultury, oraz obsługi administracyjnej. Z których korzystają mieszkańcy innych gmin. Na terenie Knyszyna są 2 instytucje, z których korzystają również  mieszkańcy sąsiednich gmin. Są to:
•	SP ZOZ im. dr E. Jelskiego w Knyszynie,
•	Liceum Ogólnokształcące im. Cz. Kudzinowskiego w Knyszynie.
Wydaje się niezbędne utworzenie na terenie miasta Domu Spokojnej Starości. Należy zabezpieczyć w budżecie gminy środki finansowe na utrzymanie i modernizację oraz rozbudowę SP ZOZ w Knyszynie oraz budynków szkoły.

USŁUGI PODSTAWOWE
W zakresie usług podstawowych istniejące na terenie miasta i gminy usługi mogą obsłużyć w perspektywie ludność Gminy. Niezbędna będzie jednak ich modernizacja w celu podniesienia ich standardu, ponieważ należy się liczyć ze wzrastającym popytem na usługi o wyższym standardzie.
Główne zadania Gminy Knyszyn w zakresie usług podstawowych to:
1)	w zakresie komunalnych usług 
Zapewnienie w budżetach Gminy odpowiednich środków finansowych na utrzymanie, modernizację i rozbudowę urządzeń komunalnych, które będą obsługiwały miejscową ludność tj.
•	Liceum Ogólnokształcące im. Prof. Cz. Kudzinowskiego w Knyszynie
•	Gimnazjum w Knyszynie i Kalinówce Kościelnej,
•	szkół podstawowych w miejscowościach: Knyszyn, Kalinówka Kościelna, Zofiówka
•	Knyszyńskiego Ośrodka Kultury w Knyszynie,
•	świetlica wiejska we wsi: Nowiny Kasjerskie,
•	biblioteki w Knyszynie,
•	Przychodni Rejonowej w Knyszynie,
•	Wiejskiego Ośrodka Zdrowia we wsi Kalinówka Kościelna,
•	Urzędu Miejskiego w Knyszynie,
•	Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w Knyszynie,
•	remizy strażackiej w Knyszynie,
•	terenów i urządzeń sportowych przy szkołach podstawowych oraz Stadionu Miejskiego w Knyszynie.
2)  w zakresie pozostałych usług o charakterze podstawowym - tworzenie warunków do utrzymania i dalszego rozwoju istniejących na terenie miasta i gminy placówek usługowych, których właścicielem nie jest samorząd, tj.:
•	sieci sklepów, zakładów gastronomicznych, stacji paliw i innych,
•	kościołów w miejscowościach: Knyszyn, Kalinówka Kościelna,
•	apteki w Knyszynie,
•	urzędów pocztowych w miejscowościach: Knyszyn,
•	Banku Spółdzielczego w Knyszynie,
•	posterunku Policji w Knyszynie.

3)  w zakresie dalszego rozwoju usług - tworzenie warunków do rozwoju urządzeń usługowych z zakresu handlu, rzemiosła, gastronomii na terenach przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową.

Przedmiotem dalszego – perspektywicznego wykorzystania pod usługi mogą być tereny już wykorzystywane na ten cel oraz tereny wyznaczone w planie zagospodarowania przestrzennego – dotychczas nie zainwestowane.
Dopuszcza się możliwość dokonywania różnego rodzaju przekształceń funkcji terenów (zmiana usług) uzupełnienia zabudowy, w tym m. In. zagospodarowanie istniejących obiektów (przychodnia – stan surowy, części obiektu szpitalnego, itp.) pod dom spokojnej starości, a także zmianę funkcji na funkcje mieszkaniowe lub produkcyjne wszędzie tam, gdzie nie stwarza to uciążliwości dla otaczającej zabudowy mieszkaniowej i środowiska. Zamierzając dokonanie zmiany funkcji terenów usługowych na produkcyjne lub rzemieślnicze należy każdorazowo dokonać oceny uciążliwości projektowanej funkcji oraz opracować miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego.

2.7.3. RYNEK PRACY
Poziom wielkości zatrudnienia w gminie warunkują w głównej mierze:
•	cechy demograficzne ludności – udział ludności w wieku produkcyjnym, poziom wykształcenia ludności;
•	poziom rozwoju gospodarczego obszaru gminy;
•	poziom aktywności zawodowej ludności w wieku produkcyjnym;
•	stan zdrowotny ludności w wieku produkcyjnym
POZIOM BEZROBOCIA

Przemiany strukturalne gospodarki w latach 90 skutkowały likwidacją zakładów pracy bądź ograniczeniem zatrudnienia, a w efekcie pojawienia się zjawiska bezrobocia. Liczba bezrobotnych w gminie w 2001 r. wynosiła 323 osoby. Jednym z czynników warunkujących dostosowanie do zmian w strukturze zatrudnienia i zmniejszenia bezrobocia jest poziom wykształcenia ludności. Największa liczba bezrobotnych jest wśród osób z wykształceniem zasadniczym zawodowym i podstawowym. Co roku liczba osób bezrobotnych zmniejsza się. W roku 2006 wśród zarejestrowanych bezrobotnych w Powiatowym Biurze Pracy w Mońkach z Gminy Knyszyn były zarejestrowane 263 osoby.
Na terenach wiejskich bezrobocie rejestrowane jest niskie. Dotyczy to wszystkich gmin wiejskich. W rzeczywistości na terenach wiejskich panuje tzw. bezrobocie ukryte. Szacuje się, że poziom bezrobocia agrarnego na terenie Gminy Knyszyn wynosi ok. 100 osób. Gmina nie jest zagrożona szczególnie wysokim strukturalnym bezrobociem.
Stopa bezrobocia na terenie Gminy wg stanu na dzień 31.12.2006 r. wynosiła 8,64%. 
Tabela 25. Stopa bezrobocia rejestrowanego i liczba bezrobotnych na terenie Gminy Knyszyn
rok	2000	2001	2002	2003	2004	2005	2006	
Liczba bezrobotnych
na dzień 31.12	b.d	323	269	245	273	290	263	
Liczba osób w wieku produkcyjnym	2840	2854	2896	2910	3233	3026	3043	
Stopa bezrobocia w %	b.d.	11,32	9,29	8,42	8,44	9,58	8,64	
Źródło: Bank Danych Regionalnych GUS

2.7.4. IDENTYFIKACJA PROBLEMÓW
Jednym z głównych problemów jest brak miejsc pracy oraz stosunkowo wysoka stopa bezrobocia, co negatywnie wpływa na rozwój Gminy. Brak jest doradztwa i pomocy w zakresie podejmowania działalności gospodarczej. Występują istotne ograniczenia w prowadzeniu działalności gospodarczej, z których najbardziej istotne są wysokie koszty prowadzenia firmy spowodowane wzrostem opłat składek ZUS i rozliczaniem zobowiązań podatkowych. Istnieją małe możliwości zatrudnienia poza rolnictwem, gdyż na terenie Gminy mało jest zakładów pracy. Z powodu braku infrastruktury i podmiotów gospodarczych świadczących usługi na rzecz turystyki niewykorzystany jest potencjał turystycznego Gminy. Niski poziom wykształcenia mieszkańców Gminy, utrudnia podejmowanie pracy przeznaczonej dla osób z wyższymi kwalifikacjami, a także ogranicza ich inwencje w zakresie uruchamiania własnej działalności gospodarczej. Brak jest również zewnętrznych inwestorów w gminie, którzy zapewniliby zatrudnienie dla części mieszkańców. Jednostronny profil produkcji w gminie ogranicza potrzeby zatrudnienia większej liczby osób. Brak ofert pracy dla absolwentów szkół powoduje brak perspektyw dla młodzieży i w konsekwencji migracje młodych, wykształconych mieszkańców Gminy.
Kolejnym problemem jest narastanie zjawisk patologii społecznych.
Zjawisko bezrobocia jest przyczyną pasywności i frustracji wśród mieszkańców, co prowadzi do patologii społecznych. Przywiązanie do opiekuńczej roli państwa, a także zbyt mała różnica między wynagrodzeniem a zasiłkiem wpływa na niską aktywność mieszkańców, co w konsekwencji powoduje ich ubożenie i wywołuje agresję skierowaną najczęściej do najbliższych członków rodziny. Brak dyscypliny dzieci i młodzieży powoduje, iż wzrasta zagrożenie przestępczością. Ubożenie mieszkańców Gminy powoduje, iż nie mają oni środków na kształcenie swoich dzieci. Negatywne wzorce wychowawcze, zarówno zewnętrzne jak i te wynikające z najbliższego otoczenia, brak dyscypliny młodzieży i zbytnie usamodzielnienie się dzieci, w konsekwencji może doprowadzić do zachwiania się wśród młodych ludzi systemu wartości.
Trzeba zauważyć, że gmina Knyszyn jest nieliczną gminą, która przejęła część zadań powiatu. Chodzi o prowadzenie placówek szkolnictwa ponadgimnazjalnego oraz placówek służby zdrowia. 
Znacznym obciążeniem finansowym dla budżetu Gminy jest prowadzenie SP ZOZ-u w Knyszynie. Mimo stosunkowo dobrej sytuacji finansowej szpitala (nieduże zadłużenie w stosunku do innych placówek zdrowotnych) jednostki nie stać na samodzielne dokonywanie remontów budynku oraz wymiany aparatury i sprzętu medycznego. W celu utrzymania świadczeń opieki medycznej na stałym poziomie oraz starania w celu poprawy tych świadczeń należy planować w budżecie Gminy odpowiednie prace remontowe i zakupy sprzętu i wyposażenia.
Prowadzenie liceum pod względem ekonomicznym jest coraz trudniejsze. Wynika to z ciągle spadającej liczby uczniów, a co za tym idzie – wysokości subwencji oświatowej. Aby zapewnić stały poziom nauczania gmina zmuszona jest zaciągać kredyty na zapewnienie wypłaty wynagrodzeń nauczycielom.
Konieczne jest dokonywanie corocznego monitoringu, uzupełniania i poszerzania bazy danych oraz powtórnego dokonywania szacunku prognozy, w celu wychwycenia pojawienia się przesłanek wskazujących na stabilizację liczebności mieszkańców gminy. Jest to konieczne przede wszystkim z punktu widzenia planowania inwestycji gminnych, wielkości bazy oświatowej oraz rozwoju pozostałej infrastruktury komunalnej, technicznej i społecznej w szczególności zaś bazy lokalowej i wyposażenia obiektów SP ZOZ w Knyszynie.

3. ZADANIA POLEGAJĄCE NA POPRAWIE SYTUACJI NA TERENIE GMINY

3.1. ROZWÓJ SYSTEMU INFRASTRUKTURY TECHNICZNEJ I KOMUNIKACJI 

Gospodarka wodno – ściekowa
	Najważniejszymi zadaniami w zakresie zaopatrzenia w wodę są: 
a) zapewnienie ciągłej dostawy wody o jakości zgodnej z obowiązującymi normami sanitarnymi w ilości pokrywającej potrzeby miejscowej ludności poprzez:
	- utrzymanie w należytym stanie technicznym z modernizacją istniejącego ujęcia wody Knyszynie, 
	- zwiększenie pewności i sprawności dystrybucji wody oraz zmniejszenie ilości sytuacji awaryjnych w wyniku diagnozowania stanu technicznego sieci wodociągowej i wymiany niesprawnej armatury oraz odcinków sieci o dużej awaryjności,
	- rozwój sieci wodociągowej w gminie z wykorzystaniem istniejących wodociągów w szczególności podłączenie do systemu wsi dotychczas niezwodociągowanych;
b) zabezpieczenie przed likwidacją i przystosowanie do sprawnego uruchomienia w czasie sytuacji kryzysowych i ewentualnych potrzeb obrony cywilnej istniejących ujęć wody.

	Aby unormować gospodarkę ściekową Gminy należy:
a)   podjąć dalsze działania w kierunku rozbudowy systemu kanalizacji na terenie gminy,
b)	preferować indywidualne przydomowe oczyszczalnie ścieków dla budownictwa mieszkaniowego na obszarach zabudowy rozproszonej, w której nieracjonalna staje się budowa scentralizowanych systemów,
c)	dążyć do eliminowania odprowadzania ścieków do zbiorników bezodpływowych, gdyż jest to rozwiązanie nieekonomiczne, uciążliwe dla użytkowników i nie zapewniające ochrony środowiska, zwłaszcza ochrony wód gruntowych, powietrza atmosferycznego oraz gleby.
d)	zbudować zbiornik małej retencji na rzece Jaskrance w celu unormowania stosunków wodnych , zwiększenia zabezpieczenia przeciwpożarowego a także poprawy atrakcyjności turystycznej Gminy Knyszyn.

Gospodarka odpadami
Zgodnie z założeniami pilotażowemu programu selektywnej zbiórki odpadów opracowanego przez władze samorządowe Gminy, zasadniczym kierunkiem gospodarki odpadami powinna być:
- minimalizacja ich wytwarzania,
- zbiórka selektywna pozwalająca na ekonomiczne wykorzystanie surowców wtórnych, 
- bezpieczne składowanie na wysypisku gminnym odpadów nie dających się obecnie zagospodarować,
- prowadzenie kampanii promującej selektywną zbiórkę odpadów wśród mieszkańców g
Ze względu na sytuację przestrzenno – gospodarczą Gminy, do gromadzenia odpadów na jej terenie mogą być zastosowane:
•	pojemniki do selektywnej zbiórki odpadów ustawione przy instytucjach publicznych i w miejscach ogólnie dostępnych,
•	pojemniki (110 dm3) do gromadzenia odpadów na poszczególnych posesjach,
•	worki foliowe na określone materiały dostarczone mieszkańcom,
•	wymienne kontenery o pojemności 4-7 m3 z pokrywami, 1- lub 3-komorowe przeznaczone do gromadzenia mieszaniny odpadów lub zbiórki selektywnej,
•	pojemniki 110 dm3 na surowce wtórne i odpady niebezpieczne.
System usuwania odpadów powinien być dostosowany do systemu ich gromadzenia. Odpady przesypywane są z wszystkich rodzajów pojemników do samochodów śmieciarek z mechanicznym załadunkiem.
W warunkach Gminy podstawową metodą unieszkodliwiania jest składowanie odpadów na gminnym składowisku odpadów stałych. Aby nie stanowiło zagrożenia dla środowiska naturalnego powinno spełniać następujące kryteria:
•	stan infrastruktury musi być zgodny z wymaganiami służb ochrony środowiska, sanitarnych i budowlanych,
•	niezbędny przy składowisku szczelny, odpowiednio zabezpieczony magazyn na odpady niebezpieczne może być traktowany jedynie jako miejsce składowania tymczasowego.

Energetyka
	 Dostosowanie systemu do potrzeb wynikających z długofalowego rozwoju zagospodarowania Gminy oraz dostarczenia energii w normatywnym standardzie jakościowym i ilościowym wymagać będzie rozbudowy i modernizacji systemu elektroenergetycznego na zasadach określonych przez Zakład Energetyczny Białystok i zgodnych z PN-75/E-05100 §28.
	Ważne jest też stymulowanie rozwoju odnawialnych źródeł energii i proekologicznych systemów ciepłowniczych. 

Układ komunikacyjny
	Podstawowym układem komunikacyjnym w Gminie Knyszyn pozostanie nadal układ drogowy.
Układ sieci drogowej stanowi wystarczająco dogodny system komunikacyjny dla mieszkańców Gminy. Problemem natomiast staje się niedostateczny stan nawierzchni wielu spośród istniejących dróg oraz ich niektóre parametry techniczne, nieodpowiadające wymogom zwiększającego się natężenia ruchu oraz bezpieczeństwa.
Sieć kolejową tworzy zelektryfikowana linia Białystok – Ełk. Linia ta stanowi element systemu transportu kolejowego i nie przewiduje się w związku z tym jej likwidacji ani istotnego ograniczenia przewozów pasażerskich i towarowych.

3.2. POPRAWA STANU ŚRODOWISKA NATURALNEGO

Ochrona powierzchni ziemi
W celu ochrony powierzchni ziemi przed degradacją należy podjąć kroki prowadzące do:
•	ochrony warstwy próchniczej gleby przed degradacją lub zniszczeniem 
•	ochrony szaty roślinnej w szczególności przez zakaz wypalania, przesuszania i zawadniania gleby 
•	ochrony wartości przyrodniczych i produkcyjnych powierzchni ziemi, gleby i rzeźby terenu poprzez zakaz prowadzenia inwazyjnej działalności gospodarczej 
Ochrona lasów
Gospodarka w lasach na terenie Gminy powinna być prowadzona zgodnie z planem urządzania gospodarstwa leśnego nadleśnictwa. 
Aby utrzymać zasoby leśne na dobrym poziomie należy:
•	wprowadzać gatunki drzew liściastych w uprawach i młodnikach zakładanych na gruntach porolnych 
•	dbać o zabezpieczenie przed szkodnikami pniaków porośniętych drzewami, 
•	zwracać uwagę na korowanie pniaków po ściętych drzewach.
W zakresie ustaleń art. 30 ustawy z dnia 28.03.1991r. o lasach należy:
•	respektować zakaz wywozu odpadów na tereny leśne,
•	zakazać rozgarniania ściółki i niszczenia grzybów i grzybni,
•	przestrzegać zakazu rozniecania ognia na terenach leśnych jak również w odległości do 100 m. od granicy lasu,
•	przestrzegać zakazu wypalania wierzchniej warstwy gleby i pozostałości roślinnych w sąsiedztwie terenów leśnych.

Ochrona wód powierzchniowych i podziemnych

W celu ochrony wód powierzchniowych i podziemnych przed zanieczyszczeniami należy przestrzegać:
•	zakazu odprowadzania ścieków nieoczyszczonych i innych szkodliwych substancji do wód powierzchniowych i podziemnych 
•	zakazu prowadzenia jakiejkolwiek działalności mogącej spowodować zanieczyszczenie tych wód 
•	zakazu nawożenia i nawadniania ściekami gruntów na terenie strefy ochronnej Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej
Wszystkie przedsięwzięcia gospodarcze wpływające na stan zasobów i stosunków wodnych, należy poprzedzić kompleksową ekspertyzą, wyjaśniającą skutki ich realizacji.

Ochrona środowiska przed odpadami
Aby zagwarantować bezpieczeństwo środowiska naturalnego należy dopracować system gromadzenia, usuwania i unieszkodliwiania odpadów w sposób racjonalny i zapewniający maksymalnie wtórne wykorzystanie składników użytkowych, odpowiadający nowym krajowym przepisom prawnym, w których uwzględniono wymogi Unii Europejskiej (Ustawa z dnia 13 września 1996 roku o utrzymaniu czystości i porządku w gminach - Dz. Nr 132,poz. 622 z 1996 r., Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 roku – Dz.U.Nr96, poz. 592 o odpadach).
Odpady nienadające się do wtórnego zagospodarowania należy składować na gminnym wysypisku śmieci. Nieczystości płynne powinny być wywożone do punktu zlewnego na oczyszczalni ścieków w Knyszynie. 

Ochrona środowiska przed hałasem i wibracjami
W celu ochrony środowiska przed hałasem i wibracjami należy:
a) przestrzegać w planach miejscowych zagospodarowania przestrzennego następnie warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu następujących norm dopuszczalnego hałasu dla poszczególnych typów zagospodarowania terenów,
b) stosować zasadę, iż hałas i wibracje przekraczające dopuszczalne normatywne natężenie nie mogą sięgać poza obręb działki na której są wytwarzane. W szczególnych przypadkach braku możliwości spełnienia tego warunku konieczne może być utworzenie i zagospodarowanie strefy ochronnej wokół obiektu uciążliwego na podstawie badań rzeczywistej uciążliwości i dokumentacji,
c) wykonać prognozy wpływu projektowanej zabudowy i zagospodarowania terenów na etapie sporządzania planów miejscowych i na tej podstawie eliminować zamierzenia planistyczne zagrażające otoczeniu,
d) wykonać stosowane oceny oddziaływania na środowisko inwestycji szczególnie uciążliwych lub mogących pogorszyć jego stan na etapie uzyskania decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania i na tej podstawie eliminować rozwiązania i propozycje niekorzystne z punktu widzenia możliwości zachowania obowiązujących,
e) podjąć kroki zmierzające do ulepszenia i utrzymania w dobrym stanie technicznym ulic i dróg.

Ochrona środowiska przed elektromagnetycznym promieniowaniem niejonizującym 
Na terenie Gminy Knyszyn urządzeniami wytwarzającymi szkodliwe dla zdrowia elektromagnetyczne promieniowanie niejonizujące są napowietrzne linie energetyczne średniego napięcia 15 kV. 
W celu zmniejszenia szkodliwości promieniowania linii energetycznych wzdłuż ich tras należy zachować strefy ochronne o orientacyjnej szerokości 15 m (7,5 m od osi po obu stronach linii).

Realizacja ochrony prawnej obszaru Otuliny Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej
Dla zachowania wartości przyrodniczych, krajobrazowych i kulturowych obszaru chronionego krajobrazu, w jego granicach należy zakazać: 
•	prowadzenia poza terenami osadniczymi działalności gospodarczej, wpływającej szkodliwie na środowisko lub powodującej degradację walorów krajobrazowych, 
•	lokalizacji wszelkich form budownictwa na gruntach leśnych zalesionych,
•	urządzania pól namiotowych, campingów i parkingów w miejscach nieprzewidzianych na ten cel.
Dla podniesienia walorów estetycznych obszarów chronionego krajobrazu należy:
•	uzgadniać z Wydziałem Ochrony Środowiska U.W. w Białymstoku i Zarządem Parków projekty działań gospodarczych mogących wywrzeć istotny wpływ ma warunki przyrodnicze i krajobrazowe tego terenu, 
•	wprowadzić w zakładach produkcyjnych urządzenia zapobiegające zanieczyszczeniu środowiska,
•	nadawać nowo wznoszonym budynkom cechy właściwe architekturze regionalnej, 
•	reorganizować tereny wypoczynkowo-rekreacyjne w sposób umożliwiający wyposażenie ich w odpowiednie urządzenia zabezpieczające środowisko przed degradacją.

3.3. ZADANIA OBEJMUJĄCE POPRAWĘ WARUNKÓW I JAKOŚCI ŻYCIA MIESZKAŃCÓW

1)	Tworzenie nowych miejsc pracy. Najpoważniejszym problemem wpływającym na jakość życia mieszkańców Gminy Knyszyn jest ubóstwo, będące konsekwencją bezrobocia. Dlatego też należy podjąć działania zmierzające do tworzenia warunków dla lokalizowania i rozwoju inwestycji związanych z powstawaniem nowych trwałych miejsc pracy. W związku z powyższym należy zintensyfikować działania w celu wyposażenia w infrastrukturę techniczną oraz opracować plany zagospodarowania przestrzennego dla terenów predysponowanych pod rozwój funkcji gospodarczych.
2)	Aktywizacja bezrobotnych poprzez organizację robót publicznych. Z uwagi na ograniczone możliwości tworzenia nowych miejsc pracy należy przy realizacji komunalnych inwestycji infrastrukturalnych organizować w zwiększonym stopniu roboty publiczne, przeciwdziałające marginalizacji i wykluczeniu z rynku pracy osób długotrwale bezrobotnych.
3)	Wprowadzenie polityki związanej ze stosowaniem ulg i zwolnień podatkowych. Wprowadzenie tego systemu dla podmiotów tworzących nowe miejsca pracy miałoby na celu motywowanie do inwestowania na terenie miasta. Z uwagi na nadal utrzymujący się wysoki poziom bezrobocia, wprowadzenie systemu ulg i zwolnień podatkowych jest w pełni uzasadniona.
4)	Modernizacja i doposażenie placówek oświatowych. Część obiektów oświatowych wymaga modernizacji i doposażenia. Działania te mają na celu podniesienie jakości prowadzonego procesu edukacyjnego. Ponadto należy kontynuować działania związane z promowaniem nowoczesnych form edukacji poprzez tworzenie pracowni informatycznych i do nauki języków obcych. Pozwoli to na doskonalenie umiejętności pożądanych na aktualnym rynku pracy.
Konieczne jest przeprowadzenie kompleksowych remontów obiektów oświatowych połączonych z termomodernizacją. 
5)	Modernizacja bazy medycznej. Znaczna część obiektów SP ZOZ w Knyszynie została odremontowana. Dzięki pomocy mieszkańców całej Gminy oraz dotacjom z budżetu Gminy wymieniono instalację co wraz z kotłami. W chwili obecnej funkcjonują tu kotły na biomasę. Dodatkowo przeprowadzona została termomodernizacja części budynków. Planowana jest kontynuacja modernizacji ze szczególnym uwzględnieniem zmiany pokrycia dachowego w części budynków krytych eternitem. Oprócz bazy lokalowej stopniowemu odnawianiu poddawany jest funkcjonujący w jednostce sprzęt medyczny. 
6)	Modernizacja obiektów sportowo-rekreacyjnych. Zadanie to ma na celu poprawę stanu technicznego istniejących obiektów sportowo - rekreacyjnych, dzięki czemu zwiększona zostanie oferta dla społeczności lokalnej w zakresie szeroko rozumianej rekreacji. Modernizacji szczególnie wymagają:
- kompleks rekreacyjno – sportowy przy ulicy Białostockiej w Knyszynie 
- sala gimnastyczna w ZS w Kalinówce Kościelnej.
Ważnym elementem systemu sportowo – rekreacyjnego w Gminie Knyszyn będzie zbiornik małej retencji na rzece Jaskranka.

4. PLANOWANE PROJEKTY I ZADANIA INWESTYCYJNE W OKRESIE  2007-2013

W poprzednich punktach części III zostały określone i opisane zadania, które należy zrealizować, aby rozwiązać problemy utrudniające rozwój Gminy zidentyfikowane w części II niniejszego programu. Dotyczą one:
•	gospodarki wodno - ściekowej,
•	gospodarki odpadami,
•	układu komunikacyjnego Gminy,
•	aktywizacji gospodarczej Gminy,
•	poprawy infrastruktury społecznej.
Z uwagi na znaczne nakłady finansowe, jakie należy ponieść oraz możliwości Gminy, realizacja tych zadań musi być rozłożona w czasie. W ramach każdego zadania zostały opracowane konkretne projekty inwestycyjne. Zostały przeprowadzone szerokie konsultacje społeczne. W oparciu o opinie mieszkańców, według hierarchii ważności wynikającej z wagi danego problemu dla społeczności, stworzono listę projektów inwestycyjnych z podziałem na okresy realizacji planowane do zrealizowania w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podlaskiego oraz Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013. 
Określenie kryteriów kolejności projektów:
Kolejność realizacji projektów w poszczególnych latach została ustalona z uwzględnieniem możliwości spełnienia przez projekt n/w kryteriów:
kryteria formalne projektu
•	możliwość złożenia kompletnego wniosku z kompletem załączników (spełnienie warunków formalnych)
•	właściwa wartość projektu– całkowita wartość zadania poniżej 1 mln euro
•	możliwość uzyskania dofinansowania z EFRR na realizację projektu
kryteria merytoryczne i techniczne projektu
•	spójność projektu z celami działania określonymi w RPO WP lub PROW
•	trwałość projektu ( utrzymanie projektu przez okres 5 lat)
•	wpływ projektu na zwiększenie atrakcyjności gospodarczej i inwestycyjnej obszaru objętego projektem oraz stworzenie warunków do wzrostu zatrudnienia
•	wskaźniki osiągnięcia celów projektu
•	możliwość realizacji w okresie 2004-2006 – wykonalność techniczna
•	wskaźniki ekonomiczne i finansowe
•	wpływ na politykę ochrony środowiska
•	wpływ na politykę równych szans

Tabela 26. Lista projektów do realizacji w latach 2007 – 2013 na terenie Gminy Knyszyn

l.p.	Nazwa zadania	Okres realizacji	
1	Modernizacja strażnicy OSP przy ul. Szkolnej.	2008-2009	
2	Przebudowa ulic w Knyszynie	2008-2009	
3	Przebudowa drogi gminnej o nr 104780B Kalinówka Kościelna-Guzy	2008-2009	
4	Budowa kanalizacji w Knyszynie w ulicach: Obozowa, Tykocka i bez nazwy	2008-2009	
5	Modernizacja stacji uzdatniania wody w Knyszynie	2008-2009	
6	Budowa sieci wodociągowej z przyłączami w Knyszynie na ulicy bez nazwy (od ul. Łąkowej) i między ul. Goniądzką i ul. Kościelną	2008-2009	
7	Termomodernizacja budynku ZSO w Knyszynie	2008-2009	
8	Przebudowa drogi gminnej Nr 104771B od szosy Knyszyn-Mońki do wsi Czechowizna	2007-2009	
9	Budowa sali sportowej przy ZS w Kalinówce Kościelnej	2007-2010	
10	Termomodernizacja budynku ZS w Kalinówce Kościelnej	2007-2009	
11	Termomodernizacja budynku przedszkola w Knyszynie	2007-2008	
12	Adaptacja budynku przy ulicy Kościelnej 6 na potrzeby Izby Regionalnej	2007-2008	
13	Budowa zbiornika małej retencji w Knyszynie	2007-2012	
14	Przebudowa ulic: Piłsudskiego, Dmowskiego, Daszyńskiego, 11 listopada	2008-2010	
15	Modernizacja i rozbudowa kompleksu obiektów sportowych w Knyszynie	2007-2010	
16	Modernizacja budynku OSP w Knyszynie, ul. Rynek	2007-2009	
17	Przebudowa drogi gminnej Nr 104774B we wsi Grądy	2008-2008	
18	Połączenie wodociągów Zofiówka i Knyszyn	2008-2009	
19	Przebudowa Rynku w Knyszynie	2008-2010	
20	Modernizacja Sali widowiskowej w Knyszyńskim Ośrodku Kultury	2008	

oczekiwane rezultaty
•	stworzenie warunków do rozwoju drobnej przedsiębiorczości w rejonie projektu
•	polepszenie warunków komunikacji dla mieszkańców w obszarze projektów
•	zmniejszenie kosztów utrzymania i eksploatacji po wykonaniu inwestycji
•	poprawa stanu środowiska naturalnego
Podany w tabeli Nr 26 okres realizacji projektów jest okresem planowanym. Rzeczywisty okres realizacji może przedłużyć się. Uzależnione to będzie od możliwości pozyskania przez Gminę środków ze źródeł zewnętrznych oraz z własnych możliwości finansowych.

5. POWIĄZANIE PROJEKTÓW Z INNYMI DZIAŁANIAMI. 

5.1. Z DZIAŁANIAMI REALIZOWANYMI NA TERENIE WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO.

Zarząd Województwa Podlaskiego opracował „Strategię Rozwoju Województwa Podlaskiego do roku 2020”. „Plan rozwoju lokalnego Gminy Knyszyn na lata 2007 - 2013” jest spójny z tą strategią. Istnieją powiązania projektów, które mają być realizowane w ramach Planu, szczególnie z:
1)	Priorytetem I - Infrastruktura techniczna:
•	Działanie 1. Rozwój systemu transportowego województwa,
•	Działanie 3. Rozwój systemów zaopatrzenia w wodę, odprowadzania i oczyszczania ścieków oraz usuwania i unieszkodliwiania odpadów stałych
2)	Priorytetem II - Infrastruktura społeczna
•	Działanie 1. Rozwój lecznictwa i opieki socjalnej
•	Działanie 2. Rozwój kultury i ochrona dziedzictwa kulturowego
•	Działanie 3. Rozwój sportu i rekreacji
•	Działanie 4. Rozwój szkolnictwa
3)	Priorytet III - Baza ekonomiczna
•	Działanie 1. Rozwój rolnictwa i obszarów wiejskich
•	Działanie 2. Rozwój turystyki i lecznictwa uzdrowiskowego
•	Działanie 3. Wsparcie przedsiębiorczości

Działania te będą realizowane przy współfinansowaniu z Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podlaskiego oraz z Programu Rozwoju obszarów Wiejskich. 
Regionalny Program Operacyjny Województwa Podlaskiego 2007- 2013 będzie wdrażany przez Samorząd Wojewódzki. Zostały określone w im osie i działania wg których będzie realizowany:
Oś Priorytetowa I  Wzrost innowacyjności i wspieranie przedsiębiorczości w regionie
Działanie 1.1. Rozwój innowacyjności
Działanie 1.2. Wsparcie otoczenia biznesu
Działanie 1.3. Wspieranie przedsiębiorczości
Oś Priorytetowa II  Rozwój infrastruktury transportowej 
Działanie 2.1. Transport drogowy
Działanie 2.2. Transport lotniczy
Działanie 2.3. Transport publiczny
Działanie 2.4. Transport kolejowy
Oś Priorytetowa III   Rozwój turystyki
Oś Priorytetowa IV  Społeczeństwo Informacyjne
Oś Priorytetowa V  Rozwój infrastruktury ochrony środowiska 
Oś Priorytetowa VI   Rozwój infrastruktury społecznej	
Działanie 6.1. Rozwój infrastruktury z zakresu edukacji
Działanie 6.2. Rozwój infrastruktury z zakresu opieki zdrowotnej
Działanie 6.3. Rozwój infrastruktury z zakresu kultury i ochrony dziedzictwa 
                                    historycznego i kulturowego
 Oś priorytetowa VII Pomoc techniczna
Działanie 7.1 Wsparcie procesu wdrażania RPO
Działanie 7.2 Działania informacyjne i promocyjne
Z uwagi na kryteria dostępu oraz zakres projektów Gmina Knyszyn będzie mogła aplikować wnioski do:
Osi Priorytetowej II  Rozwój infrastruktury transportowej 
      Działanie 2.1. Transport drogowy Poddziałanie 2.1.2. Lokalna infrastruktura drogowa,
Osi Priorytetowej III   Rozwój turystyki, 
Oś Priorytetowa V  Rozwój infrastruktury ochrony środowiska 
Oś Priorytetowa VI   Rozwój infrastruktury społecznej
Działanie 6.1. Rozwój infrastruktury z zakresu edukacji
Działanie 6.3. Rozwój infrastruktury z zakresu kultury i ochrony dziedzictwa 
                       historycznego i kulturowego

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich będzie wdrażany wg następujących osi:
Oś I: Poprawa konkurencyjności sektora rolnego i leśnego.
Oś II: Poprawa stanu środowiska naturalnego i obszarów wiejskich.
Oś III: Jakość życia na obszarach wiejskich i różnicowanie gospodarki wiejskiej.
Oś IV: Leader
Gmina Knyszyn będzie mogła aplikować projekty związane z gospodarką wodno - ściekową, odpadową  oraz projekty związane z rozwojem turystyki i ochroną zabytków do Osi III. 
Oś IV, do której również będzie mogła aplikować projekty Gmina Knyszyn, wdrażana będzie przez Urząd Marszałkowski przy współudziale Lokalnych Grup Działania. Dlatego też  obszary Gminy Knyszyn muszą być objęte Lokalną Strategią Rozwoju Stowarzyszenia Królewski Gościniec Podlasia. Częścią tej strategii powinien być „Plan Lokalnego Rozwoju Gminy Knyszyn na lata 2007 - 2013”.
Zgodność „Planu Rozwoju Gminy Knyszyn na lata 2007 - 2013” z powyższymi dokumentami  jest warunkiem uzyskania pomocy finansowej.

5.2. Z DZIAŁANIAMI REALIZOWANYMI NA TERENIE POWIATU MONIECKIEGO

Rada Powiatu Monieckiego planuje zrealizować w latach 2008 – 2010 projekt „Integracja dróg Powiatu Monieckiego z siecią dróg krajowych i wojewódzkich” w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podlaskiego na lata 2007 – 2013, Oś Priorytetowa II Rozwój infrastruktury transportowej Działanie 2.1  Transport drogowy.
Projekt ten obejmuje modernizację najważniejszych dla Powiatu Monieckiego dróg powiatowych łączących miasto Mońki będące siedzibą Starostwa z siedzibami Gmin: Goniądz, Knyszyn, Krypno, Jasionówka, Jaświły oraz Trzcianne oraz modernizację dróg łączących siedziby Gmin i zapewnienie integracji tych dróg z siecią dróg krajowych i wojewódzkich.  Zakładany budżet projektu – 15,8 mln zł. (4 mln Euro).

5.3. Z DZIAŁANIAMI REALIZOWANYMI NA TERENIE GMINY KNYSZYN

Od 1990 r., tj. od samego początku funkcjonowania samorządów w Polsce Władze Gminy Knyszyn kładły szczególny nacisk na rozwiązywanie problemów związanych z niedostatecznym rozwojem infrastruktury technicznej i społecznej. Zrealizowano wiele projektów dotyczących:
•	gospodarki wodno - ściekowej,
•	gospodarki odpadami,
•	układu komunikacyjnego gminy,
•	infrastruktury społecznej.
Były one finansowane zarówno ze środków własnych jak też z różnych programów pomocowych

Gospodarka wodno  - ściekowej
•	"Gospodarka wodno-ściekowa w Dorzeczu Górnej Narwi", Nr Umowy: INF.PR1.Dz.2/197/01, Okres realizacji: 2001-2002. Kwota projektu: 1269,5 tys. zł, Kontrakt wojewódzki 165 tys zł. Współfinansowanie: NFOŚiGW, GFOŚiGW. W ramach projektu wykonano w Knyszynie sieci kanalizacyjne z przyłączami. 
•	"Budowa kanalizacji sanitarnej z przykanalikami przydomowymi w ulicach Kościelnej, Obozowej, Goniądzkiej i Legionowej" w Knyszynie. Kwota projektu: 454.054,35 zł., w tym koszty kwalifikowane 450.450,74 zł. Dofinansowanie z Programu SAPARD 75%. W ramach realizacji projektu wybudowano 2251 m sieci kanalizacyjnej, 117 szt. przyłączy o łącznej długości 1132 m. 
•	"Rozbudowa wodociągu grupowego Zofiówka w koloniach wsi Zofiówka, Guzy i Kalinówka Kościelna". Kwota projektu: 216.796,57 zł., w tym koszty kwalifikowane 200.607,54 zł. Dofinansowanie z Programu SAPARD 75%. W ramach realizacji projektu wybudowano na terenach wiejskich 3731 m sieci wodociągowej, 13 szt. przyłączy o łącznej długości 2847 m.,
•	ZPORR – W ramach wspólnego projektu Stowarzyszenia Samorządów Dorzecza Biebrzy, Projekt „Budowa wodociągu na koloniach wsi Kalinówka Kościelna i Chobotki” - Realizowany w 2006 r. Nr Umowy Z/2/20/I/1.2/233/04/V/71/05. Wartość projektu 141.654 zł., w tym ZPORR – 67.906 zł.

Gospodarka odpadami
•	"Stworzenie systemu gospodarowania odpadami stałymi na terenie działania SSDB", Nr Umowy: INF.PR1.Dz.2/67/01, Kwota projektu: 288 tys zł, kontrakt wojewódzki - 64,1 tys zł. W ramach projektu zakupiono pojemniki na odpady stałe, kosze parkowe, samochód do wywozu śmieci, przyczepę ciągnikową. 

Układ komunikacyjny Gminy
•	„Modernizacja Oświetlenia ulicznego w gminie Knyszyn, 2005 r., Wartość projektu 384 576 ze środków własnych oraz kredytu preferencyjnego z BOŚ ze środków NOŚ i GW

Infrastruktura społeczna
•	"Budowa hali sportowej z zapleczem przy ZSO w Knyszynie", Nr Umowy: Oś.14.41/168/01, Realizacja projektu w latach: 1998-2006, Kwota projektu: 3.477.978 zł, kontrakt wojewódzki - 120.000 zł, FRKF - 858.000 zł, PFRON - 250.000 zł. Projekt polega na budowie hali sportowej o kubaturze - 12702,2 m2, wymiary areny - 26x21 m, wysokość - 7,2 m, ilość miejsc na widowni – 266
•	W okresie latach 2002-2003 Gmina Knyszyn realizowała projekt "Centrum Informacji Turystycznej Knyszyn-Wilno" Nr SPFRMB/EN/07 dofinanowany w 79,4% z Funduszu SPF, Specjalny Projekt Na Rzecz Morza Bałtyckiego Polska, Phare2000, I edycja EUROREGION NIEMEN. Kwota projektu: 20.517,41 EUR. W ramach realizacji projektu utworzono Centrum Informacji Turystycznej, wydawano miesiecznik turystyczno-kulturalny oraz foldery promocyjne, utworzono witrynę internetową, organizowano wymiany studyjne, rajdy turystyczne oraz szkolenia dla rolników. 
•	Projekt realizowany w 2004 r. Nr Umowy 21886/743-100013/04. Nazwa projektu: "Modernizacja sali sportowej przy ZSO w Knyszynie". Kwota projektu: 128.630,15 zł., w tym koszty kwalifikowane: 112.814,97 zł. Dofinansowanie z fundyszy SAPARD 50%. W ramach realizacji projektu przewiduje się wykonanie remontu dachu, wymianę stolarki okiennej oraz termorenowację elewacji w sali sportowej przy Zespole Szkół Ogólnokształcących w Knyszynie.
•	Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego - ZPORR, EFS Projekt stypendialny – „Wsparcie edukacji uczniów LO w Knyszynie”. Realizowany w latach 2004 – 2005. Wartość projektu 25000 zł, w tym EFS 17012,50 zł 
•	Termomodernizacja Knyszyńskiego Ośrodka Kultury” – realizowana w 2006 r., Kwota projektu: 256 282 zł, Kwota dotacji z UE 146 598 zł.
•	„Termomodernizacja budynku Urzędu Miejskiego w Knyszynie” zrealizowana w 2006 r. ze środków własnych oraz kredytu preferencyjnego z BOŚ ze środków NOŚ i GW. Kwota projektu – 397 632 zł.
•	„Budowa sali gimnastycznej przy Zespole Szkół w Kalinówce Kościelnej” 2007-2008 r., wartość projektu 1.838.872 zł, w tym 500.000 FRKF - Nr Umowy 187/07/102
•	Zakup samochodu do przewozu osób niepełnosprawnych -2006 r. za 113.900 zł, w tym 56.525 zł PFRON
•	Projekt realizowany w latach 2001-2003. Umowa z NFOŚ i GW Nr 12/22/2001/SIDA/D, Tytuł projektu: "Modernizacja cieplnej gospodarki energetycznej w obiektach szpitala miejskiego SP ZOZ w Knyszynie". Kwota projektu: 514.275,36 zł., w tym dotacja z funduszy SIDA 200.000 zł. Wykonano modernizację cieplnej gospodarki energetycznej obiektów szpitala polegającą na: wymianie stolarki okiennej i drzwiowej, wymianie grzejników CO, montażu zaworów termostatycznych, wymianie kotłów CO opalanych węglem na opalane odpadami drzewnymi ze wstępnym zgazowaniem.

6. OCZEKIWANE WSKAŹNIKI OSIĄGNIĘĆ PLANU ROZWOJU LOKALNEGO

Nadrzędnym celem wszystkich działań władz samorządowych Gminy Knyszyn jest zrównoważony rozwój gminy z poszanowaniem otaczającego go środowiska i z zachowaniem panującego krajobrazu. Tylko taki rozwój przyniesie poprawę warunków życia jej mieszkańców. Musi być przy tym zachowana spójność gospodarcza i komunikacyjna gminy z regionem. Taki rozwój może być osiągnięty przy właściwym zagospodarowaniu przestrzennym oraz odpowiednim poziomie infrastruktury technicznej i społecznej. Gmina musi być atrakcyjnym miejscem do zamieszkania, pracy i odpoczynku, aby ludzie chcieli w niej mieszkać, pracować i inwestować. Tylko takie podejście może odwrócić niekorzystne trendy demograficzne oraz spowodować rozwój gospodarczy gminy.
Podstawowymi celami realizacji programu na terenie Gminy Knyszyn są:
•	zwiększenie poziomu inwestycji,
•	tworzenie warunków do dywersyfikacji działalności gospodarczej,
•	wzrost mobilności zawodowej mieszkańców
•	poprawa warunków życia mieszkańców.
Osiągnięcie celów podstawowych możliwe będzie tylko przez realizację celów cząstkowych: 
•	zwiększenie dostępności komunikacyjnej do wszystkich terenów gminy przez poprawę jakości dróg gminnych,
•	zwiększenie stopnia skanalizowania gminy,
•	wprowadzenie kompleksowej gospodarki odpadami połączonej z systemem selektywnej zbiórki surowców wtórnych,
•	podniesienie atrakcyjności inwestycyjnej obszarów przez rozbudowę uzbrojenia technicznego,
•	poprawę podstawowej infrastruktury społecznej.
Cele te będą realizowane w wyniku realizacji konkretnych projektów inwestycyjnych ujętych na liście i omówionych w planie.
Realizacja projektów przyczyni się do realizacji celów cząstkowych, dla których następujące wskaźniki produktu projektu i które również będą monitorowane:
•	wzrost długości dróg o utwardzonej nawierzchni,
•	zwiększenie stopnia skanalizowania,
•	liczba gospodarstw domowych objęta zbiórką odpadów,
•	liczba wybudowanych obiektów infrastruktury społecznej,
•	liczba osób potrzebujących objętych opieką.
Ideałem będzie osiągnięcie przez te wskaźniki wartości 100%. Jednak to wymaga czasu i pieniędzy. Będą one rosły wraz z postępem w realizacji projektów. Program rozwoju gminy obejmuje na razie lata 2004 – 2013. W miarę potrzeby okres ten będzie przedłużany. Bardzo ważnymi wskaźnikami informującymi o realizacji wszystkich celów są wskaźniki odnoszące się do rozwoju gminy i wzrostu gospodarczego.
Są one następujące:
•	wzrost ilości pozwoleń na budowę ,
•	wzrost ilości podmiotów działających na terenie gminy,
•	wzrost ilości miejsc noclegowych,
•	wzrost zatrudnienia poza rolnictwem,
•	zmniejszenie wskaźnika bezrobocia,
•	wzrost dochodów mieszkańców,
•	liczba mieszkańców gminy.
Wskaźniki te powinny jak najszybciej rosnąć. Nie dotyczy to wskaźnika bezrobocia, który powinien być jak najniższy. 
Oprócz tych efektów realizacja Planu wpłynie na szereg dziedzin społeczno- gospodarczych Gminy Knyszyn w sposób niewymierny. Generalnie wszystkie realizowane projekty spowodują poprawę warunków życia, przyczynią się do poprawy warunków sanitarnych oraz stanu czystości. Ponadto część zadań ma wpływ na poprawę bezpieczeństwa ruchu drogowego.

7. PLAN FINANSOWY NA LATA 2007 - 2013

W części IV została przedstawiona lista projektów, które Gmina Knyszyn zamierza realizować latach 2007 - 2013. Dla każdego projektu został określony okres realizacji. Z uwagi na to, iż kadencja obecnych władz Gminy kończy się w roku 2010, plan finansowy został stworzony dla okresu 2008 – 2010. Plan finansowy przedstawiono w tabeli nr 26.
Z uwagi na to, iż obecnie opracowywana jest dokumentacja techniczna i brak jest kosztorysów inwestorskich wydatki związane z realizacja poszczególnych zadań mogą ulec zmianie. 
Warunkiem realizacji projektów jest uzyskanie dofinansowania Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podlaskiego, bądź z Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich. Wysokość dofinansowania uzależniona jest od programów i priorytetów do jakich będą aplikowane wnioski o dofinansowanie. W przypadku RPO WP wynosi ono maksymalnie 85 – 90 % wartości projektu, w przypadku PROW – 75 %.  
Z informacji udzielonych w czasie konferencji w dniu 6 listopada 2007 przez Marszałka Województwa Podlaskiego wynika, iż poziom dofinansowania projektów z RPO WP z uwagi na ograniczone środki będzie niższy od maksymalnego. Każdorazowo będzie on podawany w czasie ogłaszania konkursu. Z tego względu niemożliwe jest zatem dokładne zbilansowanie źródeł finansowania projektów. Szczegółowo budżet każdego zadania rozpisany będzie w załącznikach inwestycyjnych do Uchwał Budżetowych Rady Gminy Knyszyn na kolejne lata realizacji Planu Rozwoju Lokalnego.

Tabela 26. Plan finansowy na lata 2007 – 2013 (zł.)

l.p.	Nazwa zadania	Budżet zadania w	lata	
			do 2007	2008	2009	2010	
1	Modernizacja strażnicy OSP przy ul. Szkolnej.	185 000	47526		137474		
2	Przebudowa ulic w Knyszynie	2 621 851	71487	2068979	481385		
3	Przebudowa drogi gminnej o nr 104780B Kalinówka Kościelna-Guzy	409 337	11793	20000	377544		
4	Budowa kanalizacji w Knyszynie w ulicach: Obozowa, Tykocka i bez nazwy	817 752	19253	30000	768499		
5	Modernizacja stacji uzdatniania wody w Knyszynie	945 651	20650		925001		
6	Budowa sieci wodociągowej z przyłączami w Knyszynie na ulicy bez nazwy (od ul. Łąkowej) i między ul. Goniądzką i ul. Kościelną	69 122	2273	66849			
7	Termomodernizacja budynku ZSO w Knyszynie	965 074	16836	948238			
8	Przebudowa drogi gminnej Nr 104771B od szosy Knyszyn-Mońki do wsi Czechowizna	650 000		20000	630000		
9	Budowa sali sportowej przy ZS w Kalinówce Kościelnej	1 848 813	551475	1297338			
10	Termomodernizacja budynku ZS w Kalinówce Kościelnej	952 569	13054		939515		
11	Termomodernizacja budynku przedszkola w Knyszynie	177 304	8662	168642			
12	Adaptacja budynku przy ulicy Kościelnej 6 na potrzeby Izby Regionalnej	177 864		177864			
13	Budowa zbiornika małej retencji w Knyszynie	1 600 000				100000	
14	Przebudowa ulic: Piłsudskiego, Dmowskiego, Daszyńskiego, 11 listopada	400 000			30000	370000	
15	Modernizacja i rozbudowa kompleksu obiektów sportowych w Knyszynie	460 000		20000	220000	220000	
16	Modernizacja budynku OSP w Knyszynie, ul. Rynek	600 000	610	40000	559390		
17	Przebudowa drogi gminnej Nr 104774B we wsi Grądy	200 000		200000			
18	Połączenie wodociągów Zofiówka i Knyszyn	300 000		10000	290000		
19	Przebudowa Rynku w Knyszynie	400 000		40000	360000		
20	Modernizacja Sali widowiskowej w Knyszyńskim Ośrodku Kultury	176 273		176273			
21	Budowa knyszyńskiej sieci szerokopasmowej	520 000		20000	500000		

8. SYSTEM WDRAŻANIA

Plan Rozwoju Lokalnego jest dokumentem ponadkadencyjnym, określającym cele i programy działań na kilka lat oraz wymagającym ciągłej pracy nad podnoszeniem jego jakości. Proces jego wdrażania jest złożonym przedsięwzięciem, wymagającym dobrego przygotowania informacyjnego i stałej komunikacji z otoczeniem. Wdrożeniu programu towarzyszyć będzie jego ewaluacja, która będzie się opierać na pozyskiwaniu obiektywnej informacji o jego przebiegu, skutkach i publicznym odbiorze. 
Ze względu na swój długookresowy charakter wdrażanie założeń Planu Rozwoju Lokalnego jest procesem ciągłym, wymagającym stałego śledzenia zmian prawnych, gospodarczych, politycznych oraz elastyczności w dostosowaniu się do priorytetów w zakresie uzyskiwania zewnętrznych środków finansowych. 
Poszczególne projekty wdrażane są w oparciu o harmonogram realizacji projektów zawarty we wcześniejszej części niniejszego dokumentu.
Plan Rozwoju Lokalnego realizowany będzie po jego zatwierdzeniu przez Radę Miejską. Po przyjęciu przez radę gminy, za jego właściwe wdrożenie oraz przedstawianie okresowych ocen z postępu jego realizacji odpowiedzialny będzie organ wykonawczy gminy – Burmistrz Knyszyna. Do pomocy we właściwym wdrożeniu Planu Burmistrz Knyszyna dysponuje aparatem wykonawczym w postaci Urzędu Miejskiego oraz jednostek organizacyjnych gminy.
System wdrażania na poziomie Urzędu Miejskiego obejmować będzie następujące działania:
-	przygotowanie dokumentacji zadań objętych Planem,
-	występowanie z wnioskami o dofinansowanie,
-	przeprowadzenie procedur wyboru wykonawców zadań,
-	kontraktowanie,
-	monitorowanie przebiegu prac w ramach poszczególnych projektów,
-	raportowanie kwartalne i roczne,
-	przygotowanie propozycji dotyczących korekt w zakresie poszczególnych zadań ,
-	prowadzenie rozliczeń finansowych,
-	prowadzenie działań promocyjnych i informacyjnych.
Za poszczególne zakresy zadań odpowiadają komórki organizacyjne Urzędu Miejskiego, zgodnie ze swoją właściwością i zakresem odpowiedzialności.
Warunkiem niezbędnym dla pełnego wdrożenia planu jest również uwzględnianie wydatków z nim związanych w kolejnych budżetach na lata 2007 - 2013. Za ten element odpowiada Rada Miejska. Dlatego też Burmistrz Knyszyna przedkładając Radzie Miejskiej projekty budżetów winien przetransponować do nich założenia finansowe zawarte w Planie Rozwoju Lokalnego przewidziane w nim na dany rok.

9. SPOSOBY MONITOROWANIA, OCENY I KOMUNIKACJI SPOŁECZNEJ

System monitorowania Planu Rozwoju Lokalnego

W celu sprawnego i efektywnego wdrażania Planu Rozwoju Lokalnego niezbędne jest ciągłe monitorowanie efektów rzeczowych projektów wchodzących w zakres Planu oraz wydatków na ich realizację. Sam proces monitorowania obejmuje zbieranie danych obrazujących tempo i jakość wdrażania projektów. Służyć temu mają wcześniej zaprezentowane wskaźniki. Za proces monitorowania i raportowania odpowiadać będzie Burmistrz Knyszyna wraz z podległym mu aparatem wykonawczym w postaci Urzędu Miejskiego oraz jednostek organizacyjnych gminy. Wewnętrznie za gromadzenie danych obrazujących efekty rzeczowe związane z wdrażaniem Planu odpowiedzialny będzie Zastępca Burmistrza wraz z Referatem Infrastruktury i Promocji Gminy, natomiast za monitorowanie wydatków odpowiedzialna będzie Skarbnik wraz z Referatem Finansowym. Monitorowanie efektów rzeczowych obejmować będzie wskaźniki produktu, rezultatu i oddziaływania.
Burmistrz Knyszyna przedkładać będzie Radzie Miejskiej przy okazji przedkładania kolejnych projektów budżetu gminy raport monitoringowy z wdrażania Planu. Ponadto na zakończenie okresu objętego planowaniem, Burmistrz przedłoży raport końcowy.
Oprócz raportów okresowych, Burmistrz Knyszyna przedkładać będzie Radzie prognozę dotyczącą wdrażania Planu w kolejnym roku wraz z propozycją ewentualnych modyfikacji, która poddawana będzie analizie każdorazowo przy okazji zatwierdzania budżetu.
Zakres przedmiotowy raportów okresowych przedkładanych przez Burmistrza winien obejmować co najmniej:
-	przebieg procesu wdrażania poszczególnych projektów,
-	realizację planu finansowego,
-	sposoby promocji projektów,
-	zidentyfikowane i przewidywane zagrożenia realizacji planu.
Stanowiska wypracowywane przez Radę w przedmiocie przedkładanych raportów z monitoringu, stanowić będą również podstawę sporządzenia oceny wdrożenia Planu sporządzanej na zakończenie okresu planowania.
Sposoby oceny planu rozwoju lokalnego

Ocena Planu Rozwoju Lokalnego dokonana zostanie po zakończeniu okresu , który objęto procesem planowania. Ocena zostanie dokonana na poziomie wewnętrznym przez zespół wdrożeniowy składający się z pracowników Urzędu Miasta i jednostek organizacyjnych gminy. Wyniki tej oceny zostaną przedłożone Burmistrzowi Knyszyna. Ocena zostanie dokonana w oparciu o wskaźniki zawarte w rozdziale 7. Ponadto ocenie poddany będzie przebieg poszczególnych procesów inwestycyjnych. Zakład się, iż ocena wewnętrzna będzie przeprowadzona co roku w I kwartale za rok poprzedni, a jej wyniki zostaną przedłożone Burmistrzowi Knyszyna w terminie do 31 marca. Następnie wyniki oceny oraz dokumentacja przebiegu wdrażania Planu zostanie przedłożona Przewodniczącemu Rady Miejskiej przez Burmistrza Knyszyna w terminie do 15.04.każdego roku. 
Ocena w szczególności winna zawiera:
- rzeczywiste daty rozpoczęcia i zakończenia poszczególnych projektów,
- sposoby zarządzania projektami po ich zakończeniu ,
- potwierdzenie kosztów projektów,
- potwierdzenie społeczno – ekonomicznych założeń.
Ocena stanowić będzie podstawę sporządzenia Planu Rozwoju Lokalnego na kolejny okres programowania.

Sposoby inicjowania współpracy pomiędzy sektorem publicznym, prywatnym i organizacjami pozarządowymi

Przy sporządzaniu założeń Planu Rozwoju Lokalnego bazowano w głównej mierze na oczekiwaniach społecznych związanych z realizacją konkretnych projektów. Posłużyły temu m.in. wnioski dotycząca realizacji zadań składane do Urzędu Miasta.
W trakcie wdrażania Planu należy spodziewać się napływu dalszych propozycji od przedstawicieli społeczności lokalnej, które w części mogą zostać uwzględnione poprzez modyfikację zapisów obecnego Planu, a w części zostaną wykorzystane przy opracowywaniu kolejnego dokumentu na lata 2014 i dalsze.
Jednocześnie przewiduje się, iż pod koniec każdego roku kalendarzowego za pośrednictwem internetu oraz prasy lokalnej przedkładana będzie informacja o możliwości składania propozycji przez reprezentantów społeczności lokalnej do kolejnych modyfikacji Planu. Za pośrednictwem tych środków przekazu Burmistrz Knyszyna podawał będzie do publicznej wiadomości informacje o dotychczasowym przebiegu wdrażania założeń Planu.
Przewiduje się, iż podczas licznych spotkań organizowanych w Urzędzie Miasta poświęconym aktualnym problemom miasta, ich tematyka uwzględniać będzie w miarę możliwości założenia i sposób wdrażania niniejszego opracowania.

Informacja i promocja planu rozwoju lokalnego.

Plan Rozwoju Lokalnego, jak wskazano na wstępie jest dokumentem programowym przygotowywanym, wdrażanym i monitorowanym przy znaczącym współudziale społeczności lokalnej. 
Za właściwe informowanie i promocję Planu Rozwoju Lokalnego na poziomie gminy odpowiedzialny będzie organ wykonawczy tj. Burmistrz Knyszyna. Informacja o ostatecznym wykazie zadań zawartych w Planie, w tym harmonogram ich realizacji będzie udostępniana w następujący sposób:
•	publikacja Planu oraz jego oceny, korekty i analizy  na stronach internetowych gminy oraz w Biuletynie Informacji Publicznej oraz w prasie lokalnej,
•	publiczne prezentacje Planu przy okazji różnorodnych spotkań ze społecznością lokalną,
•	informacje dotyczące Planu przekazywane za pośrednictwem mediów   (telewizja, rozgłośnie radiowe ),
Oprócz Burmistrza Knyszyna jako głównego podmiotu odpowiedzialnego za prowadzenie działań informacyjnych i promocyjnych związanych z Planem Rozwoju Lokalnego, działania tego typu winny prowadzić wszystkie inne podmioty zaangażowane w poszczególne projekty składające się na treść Planu, jak chociażby jednostki organizacyjne gminy m.in. Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej.
Grupami docelowymi promocji Planu Rozwoju Lokalnego będą:
-	społeczność lokalna,
-	beneficjenci,
-	organizacje pozarządowe,
-	partnerzy społeczno-gospodarczy,
-	media.
Przewiduje się, iż na zakończenie okresu planowania zorganizowana zostanie konferencja z udziałem reprezentatywnej grupy lokalnych liderów, na której zaprezentowane zostaną doświadczenia uzyskane w trakcie wdrażania Planu oraz wypracowane zostałyby wnioski stanowiące podstawę nowego planu.